Asma, d\u00fcnya \u00fczerinde k\u00fclt\u00fcr\u00fc yap\u0131lan en eski meyve t\u00fcrlerinden birisidir. Yery\u00fcz\u00fcnde ba\u011fc\u0131l\u0131\u011f\u0131n tarih\u00e7esi M.\u00d6. 5000 y\u0131l\u0131na kadar dayan\u0131r. Asman\u0131n anavatan\u0131 Anadolu\u2019yu da i\u00e7ine alan ve K\u00fc\u00e7\u00fck Asya denilen b\u00f6lgedir. Bu b\u00f6lge Kafkasya\u2019y\u0131 da kapsamaktad\u0131r.<\/p>\n
Asma, di\u011fer meyvelerle k\u0131yasland\u0131\u011f\u0131nda en fazla \u00e7e\u015fide sahip olan t\u00fcrlerden biridir. D\u00fcnyada 10.000\u2019nin \u00fczerinde \u00fcz\u00fcm \u00e7e\u015fidi oldu\u011fu tahmin edilmektedir. Yurdumuz ise asman\u0131n anavatan\u0131 olmas\u0131 nedeniyle 1200\u2019\u00fcn \u00fczerinde \u00fcz\u00fcm \u00e7e\u015fidine sahiptir. Fakat bunlardan ancak 50-60 kadar\u0131n\u0131n ekonomik \u00f6nemi olup, geni\u015f \u00e7apta yeti\u015ftirilmektedir.<\/p>\n
D\u00fcnyada ba\u011fc\u0131l\u0131\u011f\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 alanlar kuzey yar\u0131mk\u00fcrede 20-52. , g\u00fcney yar\u0131mk\u00fcrede 20-40. enlem dereceleri aras\u0131nda kalmaktad\u0131r. Ekvatora yakla\u015ft\u0131k\u00e7a ba\u011fc\u0131l\u0131k ancak y\u00fcksek yaylalarda yap\u0131labilmektedir. Ba\u011fc\u0131l\u0131\u011f\u0131n kuzey s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 olu\u015fturan y\u00f6relerde ise \u00f6zellikle g\u00fcney yama\u00e7larda ve nehir kenarlar\u0131nda yap\u0131labilmektedir (1).Anadolu, asman\u0131n anavatan\u0131 olarak bilinen b\u00f6lgeler i\u00e7erisinde yer alan, hem \u00e7e\u015fit zenginli\u011fine, hem de geni\u015f ba\u011f alanlar\u0131na ve \u00fcz\u00fcm \u00fcretimine sahip d\u00fcnya \u00fczerindeki \u00f6nemli ba\u011fc\u0131l\u0131k merkezlerinden birisidir. Asma ise; \u00fcz\u00fcm verimi bak\u0131m\u0131ndan ekonomik, \u00e7e\u015fit zenginli\u011fi ile de genetik materyal a\u00e7\u0131s\u0131ndan yurdumuzun \u00f6nemli bir bitkisidir (2, 3). Bu tar\u0131m dal\u0131 bu nedenlerle Anadolu\u2019da ya\u015fayan insan topluluklar\u0131n\u0131n binlerce y\u0131ld\u0131r ba\u015f u\u011fra\u015flar\u0131ndan biri olmu\u015f ve olmaya devam etmektedir. 1998 y\u0131l\u0131 verilerine g\u00f6re; ba\u011f alan\u0131m\u0131z 541.000 ha., y\u0131l\u0131k \u00fcretimimiz ise 3.600.000 tondur (4). Ba\u011fc\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu de\u011ferleriyle Rusya hari\u00e7 d\u00fcnyada alan bak\u0131m\u0131ndan 4., \u00fcretim bak\u0131m\u0131ndan ise 5. s\u0131radad\u0131r. \u00dclkemizde en geni\u015f ba\u011f alanlar\u0131na Ege b\u00f6lgesi sahiptir (157.000 ha ). Bu b\u00f6lgeyi 109.000 ha ile ikinci s\u0131rada Akdeniz b\u00f6lgesi izlemektedir. B\u00f6lgeler aras\u0131nda birim alandan elde edilen verim olduk\u00e7a farkl\u0131d\u0131r. Yurdumuzda en verimli ba\u011flar Ege, Marmara ve Akdeniz b\u00f6lgelerinde yer almaktad\u0131r. \u00dclke geneli esas al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda dekara verim 650 kg kadard\u0131r. Fakat iyi bak\u0131ml\u0131 b\u00f6lgelerde 4.000 kg\/da \u00fcz\u00fcm alan ba\u011flar da mevcuttur (1).<\/p>\n
\u00dcz\u00fcm, y\u00fcksek \u015feker i\u00e7eri\u011finden dolay\u0131, kalori de\u011feri y\u00fcksek bir besin maddesidir. Ayr\u0131ca mineral maddelerden kalsiyum, potasyum, sodyum ve demir y\u00f6n\u00fcnden zengin oldu\u011fu gibi baz\u0131 vitaminler (A, B1, B2, Niacin ve C vitaminleri) y\u00f6n\u00fcnden de \u00f6nemli birkaynak olarak kabul edilmektedir. Ancak \u00fcz\u00fcm\u00fcn beslenme de\u011ferini olu\u015fturan maddelerin niteli\u011fi ve miktar\u0131, taze veya i\u015fleme sonucunda d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc mamul \u00fcr\u00fcne ba\u011fl\u0131 olarak de\u011fi\u015fmektedir. Ya\u015f \u00fcz\u00fcm ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131klar\u0131nda, kuru \u00fcz\u00fcm ve pekmez, daha az su i\u00e7erdiklerinden daha y\u00fcksek kalorili, demir ve kalsiyum mineralleri bak\u0131m\u0131ndan daha zengindirler. Kurutma ve \u00fcz\u00fcm suyuna i\u015fleme s\u0131ras\u0131nda, \u00f6zellikle A ve C vitaminlerinde \u00f6nemli kay\u0131plar meydana gelmektedir (5, 6). Verilen besin de\u011ferleri ile ili\u015fkili olarak \u00fcz\u00fcm, baz\u0131 karaci\u011fer hastal\u0131klar\u0131 ile kans\u0131zl\u0131\u011f\u0131n tedavisinde etkilidir. Y\u00fcksek tansiyonu kontrol alt\u0131nda tutar. Ayr\u0131ca i\u00e7erdi\u011fi meyve asitleri ve lifli yap\u0131s\u0131 ile mideye zarar vermeden b\u00f6brek ve barsak sisteminin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 d\u00fczenler, kan\u0131n temizlenmesine yard\u0131mc\u0131 olur. Y\u00fcksek kalori i\u00e7eri\u011fine kar\u015f\u0131n, \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck miktarlarda ya\u011f ve protein i\u00e7erdi\u011finden ideal bir diyet besinidir (7, 8). Asma \u00e7ok y\u0131ll\u0131k bir bitki olup, ekonomik \u00f6mr\u00fc bak\u0131m \u015fartlar\u0131na g\u00f6re de\u011fi\u015fmekle birlikte 40-50 y\u0131l civar\u0131ndad\u0131r. Bu derece uzun bir verim ya\u015f\u0131na sahip olan bir ba\u011f\u0131n tesisinde, yer se\u00e7iminden fidan dikinceye kadar pek \u00e7ok konuda olduk\u00e7a dikkatli davranmak ve tesisi tekni\u011fine uygun olarak olu\u015fturmak \u015fartt\u0131r. Bu \u015fekilde yap\u0131lan planlamalar sonucu kurulan ba\u011flar\u0131n verimlili\u011fi y\u00fcksek ve ekonomik \u00f6mr\u00fc de uzun olacakt\u0131r. Aksi halde \u00e7ok defa ba\u015flang\u0131\u00e7ta tesis a\u015famas\u0131nda yap\u0131lan hatalar\u0131n sonradan d\u00fczeltilmesi m\u00fcmk\u00fcn olmamakta, k\u0131sa \u00f6m\u00fcrl\u00fc ve verimsiz ba\u011f alanlar\u0131 ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Ba\u011f tesisinde temel \u015fart b\u00f6lgenin iklim ve toprak fakt\u00f6rleri ile asman\u0131n \u00e7ok iyi uyum i\u00e7inde olmas\u0131n\u0131 sa\u011flamakt\u0131r (9).<\/p>\n
T\u00fcrkiye tar\u0131m\u0131nda \u00f6nemli bir yere sahip olan ba\u011fc\u0131l\u0131k, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00fcretimden yeti\u015ftirmeye, yeti\u015ftirmeden pazarlamaya kadar ge\u00e7en s\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisinde bir\u00e7ok sorunlarla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yad\u0131r. Bu sorunlar i\u00e7erisinde birim alandan al\u0131nan \u00fcr\u00fcn miktar\u0131 ve kalite d\u00fc\u015f\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc ile ilgili problemler \u00f6nemli bir yer tutmaktad\u0131r. Ba\u011fc\u0131l\u0131kta verimlilik, birim alanda bulunan omca say\u0131s\u0131 yan\u0131nda, omca \u00fczerinde meydana gelen salk\u0131m ve tanelerin say\u0131s\u0131 ve b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc ile de yak\u0131ndan ili\u015fkilidir. Ancak bu \u00f6zellikler \u00e7e\u015fit, ana\u00e7, k\u00fclt\u00fcrel uygulamalar ve \u00e7evre ko\u015fullar\u0131 gibi bir\u00e7ok i\u00e7 ve d\u0131\u015f fakt\u00f6r taraf\u0131ndan etkilenmektedir (10). Verimlilikte etkili fakt\u00f6rlerden birisi de \u00e7e\u015fitlerin d\u00f6llenme biyolojileri ile ilgili \u00f6zelliklerdir. Verim ve kalite \u00fczerine; ekolojik fakt\u00f6rler, ana\u00e7 ve \u00e7e\u015fit, terbiye, budama, sulama, g\u00fcbreleme, toprak i\u015fleme, astal\u0131k ve zararl\u0131lar, b\u00fcy\u00fcmeyi d\u00fczenleyici maddeler kullan\u0131m\u0131 vb. gibi fakt\u00f6rler etkili olmaktad\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
2.1. EKOLOJ\u0130K FAKT\u00d6RLER<\/strong><\/p>\n Ba\u011f tesis edilecek arazinin se\u00e7iminde \u00f6ncelikle iklim, toprak, mevki, y\u00f6n ile k\u00fclt\u00fcr durumu \u00fczerinde \u00f6nemle durmak gerekir. Bu konuda b\u00f6lgenin \u00e7ok y\u0131ll\u0131k meteorolojik kay\u0131tlar\u0131n\u0131 inceleyerek, bunlar\u0131n asman\u0131n isteklerine uygun olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rmak, s\u0131n\u0131rlay\u0131c\u0131 u\u00e7 de\u011ferleri dikkate almak ba\u015flang\u0131\u00e7 kabul edilebilir.<\/p>\n Bu kay\u0131tlar s\u0131cakl\u0131k, g\u00fcne\u015flenme, ya\u011f\u0131\u015f ve hava nemi, don ve r\u00fczgar de\u011ferleri ile bunlar\u0131n y\u0131l i\u00e7indeki de\u011fi\u015fimleridir.<\/p>\n Asma geli\u015fme devresi olduk\u00e7a uzun olan bir bitkidir. G\u00fcnl\u00fck s\u0131cakl\u0131k ortalamas\u0131 +10 derecenin \u00fcst\u00fcne ula\u015ft\u0131\u011f\u0131nda geli\u015fmeye ba\u015flar, sonbaharda s\u0131cakl\u0131k ortalamas\u0131 bu de\u011ferin alt\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcnceye kadar geli\u015fmesini s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr. Her \u00fcz\u00fcm \u00e7e\u015fidinin meyvelerini tam olarak olgunla\u015ft\u0131rabilmesi i\u00e7in belli bir s\u0131cakl\u0131k toplam\u0131na ihtiya\u00e7 vard\u0131r. \u00d6rne\u011fin Sultani \u00c7ekirdeksiz i\u00e7in tam olgunla\u015fma diyebilece\u011fimiz 23 Balling derecesine ula\u015f\u0131ncaya kadar 10 derecenin \u00fczerinde 1650 derecelik s\u0131cakl\u0131k toplam\u0131na gereksinme bulunmaktad\u0131r. Bu \u00e7e\u015fitlere g\u00f6re de\u011fi\u015fir. Genelde erkenci \u00e7e\u015fitlerde 1600-2000 derece, ge\u00e7\u00e7i \u00e7e\u015fitlerde ise 3000 derece ve daha fazla s\u0131cakl\u0131k toplam\u0131 olgunla\u015fma i\u00e7in yeterli olmaktad\u0131r. Tesis yerinde \u00e7e\u015fitlerin mahsullerini istenen zamanda olgunla\u015ft\u0131rabilecek s\u0131cakl\u0131k toplamlar\u0131n\u0131 bulmalar\u0131 bu bak\u0131mdan gereklidir. Yurdumuzdaki ba\u011f b\u00f6lgelerinde yeti\u015ftirilen \u00e7e\u015fitler a\u00e7\u0131s\u0131ndan bu konuda herhangi bir sorun yoktur, s\u0131cakl\u0131k toplam\u0131 yeterlidir.\u00a0Sadece ayn\u0131 \u00e7e\u015fit, s\u0131cak b\u00f6lgelerde serin yerlere g\u00f6re do\u011fal olarak daha erken olgunla\u015facakt\u0131r (9). \u0130kinci iklim fakt\u00f6r\u00fc g\u00fcne\u015flenmedir. Bol \u0131\u015f\u0131k; asma geli\u015fmesi, fotosentez ve tanedeki renk olu\u015fumu i\u00e7in gerekli oldu\u011fundan g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n\u0131n daha dik geldi\u011fi g\u00fcney veya g\u00fcneybat\u0131 y\u00f6nlerine meyilli yerlerde kurulan ba\u011flar g\u00fcne\u015ften daha fazla yararlan\u0131rlar. \u00c7abuk \u0131s\u0131nan ve s\u0131cak olan b\u00f6yle mevkilerde \u00fcz\u00fcm kalitesi daha iyi olur. Genel olarak asman\u0131n bir vegetasyon periyodunda 1300 saatlik g\u00fcne\u015flenmeye ihtiyac\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n Yer se\u00e7iminde en \u00f6nemli meteorolojik fakt\u00f6rlerden birisi de ya\u011f\u0131\u015f ve y\u0131l i\u00e7indeki da\u011f\u0131l\u0131m\u0131d\u0131r. Genelde asma, baz\u0131 y\u00fczlek k\u00f6kl\u00fc ana\u00e7lar d\u0131\u015f\u0131nda, k\u00f6kleri derine giden bir bitkidir ve bu nedenle ya\u011f\u0131\u015f\u0131 az olan yerlerde de yeti\u015ftirilebilir. Y\u0131l\u0131k ya\u011f\u0131\u015f ortalamas\u0131 500 mm. olan b\u00f6lgelerde sulama olmaks\u0131z\u0131n ba\u011fc\u0131l\u0131k yap\u0131labilir. Yaln\u0131z toplam ya\u011f\u0131\u015f miktar\u0131 kadar bunun y\u0131l i\u00e7indeki da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 da ba\u011fc\u0131l\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemlidir. K\u0131\u015f\u0131n ve ilkbahar ba\u015flar\u0131nda geli\u015fme devresindeki ya\u011f\u0131\u015flar asma i\u00e7in \u00e7ok yararl\u0131d\u0131r. \u0130lkbahar sonu ile yaz ba\u015f\u0131ndaki ya\u011f\u0131\u015flar\u0131n olumlu etkilerinin yan\u0131nda m\u00fccadele gerektirici sorunlar yarataca\u011f\u0131 da unutulmamal\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca hasada yak\u0131n tarihlerdeki ya\u011f\u0131\u015f\u0131n veya sulaman\u0131n olgunlu\u011fu geciktirici etkisi olmakta, hatta taneleri \u00e7atlatabilmektedir. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda ya\u011f\u0131\u015f \u00e7i\u00e7eklenme devresinde, meyve tutumuna engel olur, olgunluk zaman\u0131nda ise meyve \u00e7\u00fcr\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcne neden olabilir. Yine kurutmal\u0131k \u00fcz\u00fcm yeti\u015ftiricili\u011fi yap\u0131lan y\u00f6relerde \u00fcz\u00fcm kurutma periyodunda g\u00fcnlerin ya\u011f\u0131\u015fs\u0131z ge\u00e7mesi gerekmektedir. Sonu\u00e7 olarak ben d\u00fc\u015fmeden, hasat ve kurutma sonuna kadar ge\u00e7en devresi ya\u011f\u0131\u015fs\u0131z olan b\u00f6lgelerde ba\u011fc\u0131l\u0131k (\u00f6zellikle \u00c7ekirdeksiz \u00fcz\u00fcm yeti\u015ftiricili\u011fi) daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 olarak yap\u0131labilir (9, 11).<\/p>\n Ba\u011fc\u0131l\u0131\u011f\u0131 s\u0131n\u0131rlayan ekolojik fakt\u00f6rlerden en \u00f6nemlisi ge\u00e7 ilkbahar ile erken sonbahar donlar\u0131d\u0131r. \u00d6zellikle vegetasyon s\u00fcresi uzun ana\u00e7 veya \u00e7e\u015fitler ile \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken o y\u00f6renin don fakt\u00f6r\u00fc iyi incelenmelidir. Ye\u015fil aksam, -1 derecenin alt\u0131ndaki s\u0131cakl\u0131klardan zarar g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnden, uyanma ve s\u00fcrme devresine gelen ve s\u0131k s\u0131k tekrarlayan ge\u00e7 ilkbahar donlar\u0131 belirli yerlerde ba\u011fc\u0131l\u0131\u011f\u0131 k\u0131s\u0131tlayabilmekte, ancak baz\u0131 \u00f6nlemlerle ba\u011fc\u0131l\u0131k yap\u0131labilmektedir. Yine sonbaharda erken gelen donlar da iyi odunla\u015fmaya mani olarak gen\u00e7 omcalarda kurumalara neden olabilmektedir. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda k\u0131\u015f\u0131 \u00e7ok sert ge\u00e7en, s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n \u201320 derece gibi de\u011ferlere d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc yerlerde omcalar so\u011fuktan \u015fiddetli zarar g\u00f6r\u00fcrler. Ba\u011fc\u0131l\u0131\u011f\u0131 etkileyen di\u011fer iklim fakt\u00f6rleride esi\u015f, \u015fiddet ve y\u00f6nleri ile\u00a0r\u00fczgarlar, yer ve y\u00f6n, denize yak\u0131nl\u0131k ve y\u00fcksekliktir. R\u00fczgarlardan korunmu\u015f yerlerde ba\u011fc\u0131l\u0131k her zaman daha uygundur. Ba\u011fc\u0131l\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan en olumsuz r\u00fczgarlar ilkbaharda kuzeyden gelen, s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcren ve gen\u00e7 s\u00fcrg\u00fcnlerde k\u0131r\u0131lmalara yol a\u00e7an bahar r\u00fczgarlar\u0131d\u0131r. Yine ilkbaharda esen nemli lodos r\u00fczgar\u0131 hastal\u0131k (mildiy\u00f6 ve k\u00fclleme) yap\u0131c\u0131 etkilere sahiptir. Hasada yak\u0131n kuvvetli r\u00fczgarlar \u00f6zellikle sofral\u0131k \u00fcz\u00fcm yeti\u015ftiricili\u011fi yap\u0131lan b\u00f6lgelerde tanelerin yaralanmas\u0131na, \u00fcr\u00fcn ve kalite kayb\u0131na neden olur. Yine se\u00e7ilen ve yeti\u015ftirilmesi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen \u00fcz\u00fcm \u00e7e\u015fidi ile de ili\u015fkili olarak, yer ve y\u00f6n konusuna da dikkat edilmesi gerekmektedir.Denize yak\u0131n g\u00fcney yama\u00e7lar erkenci sofral\u0131k \u00fcz\u00fcm yeti\u015ftiricili\u011fi i\u00e7in \u00e7ok uygundurlar.<\/p>\n Arazi se\u00e7iminde toprak, iklimden sonra ikinci ana fakt\u00f6rd\u00fcr. \u00c7\u00fcnk\u00fc flokseran\u0131n h\u0131zla yay\u0131lmas\u0131yla a\u015f\u0131l\u0131 fidanlarla \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan modern ba\u011fc\u0131l\u0131\u011fa ge\u00e7ilmesi sonucu kullan\u0131lacak olan Amerikan\u00a0Asma Ana\u00e7lar\u0131 toprak y\u00f6n\u00fcnden olduk\u00e7a se\u00e7icidir. Ba\u011f kurulacak araziye uygun ana\u00e7 se\u00e7imi ve uzun s\u00fcre en y\u00fcksek verimin al\u0131nmas\u0131 i\u00e7in arazinin \u00e7e\u015fitli yer ve derinliklerinden toprak \u00f6rnekleri al\u0131n\u0131p analiz edilmesi, sonu\u00e7ta buna g\u00f6re karar verilmesi \u015fartt\u0131r. Bu, ba\u011f tesisinde ilk ve temel kurald\u0131r. Genel olarak ba\u011fc\u0131l\u0131k belirli su tutma kapasitesine sahip, derin, tuzluluk ve tabansuyu y\u00fcksekli\u011fi (50- 60 cm.den az) gibi a\u011f\u0131r problemleri olmayan her t\u00fcr toprakta yap\u0131labilir. Ana\u00e7 se\u00e7imi y\u00f6n\u00fcyle yap\u0131lacak olan toprak tahlillerinde \u00f6zellikle aktif ve toplam kire\u00e7 miktar\u0131, b\u00fcnyesi, PH\u2019s\u0131, tuzluluk problemi olup olmad\u0131\u011f\u0131, tabansuyu seviyesi ve y\u0131l i\u00e7indeki hareketi, toprak kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131, ta\u015fl\u0131l\u0131k durumu incelenir. Yine arazinin nematod ile bula\u015f\u0131k olmas\u0131 dayan\u0131kl\u0131 ana\u00e7lar\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131 gerektirmektedir. Toprak tahlili kadar, e\u011fer sulama yap\u0131lacaksa sulama yapaca\u011f\u0131m\u0131z suyun da tahlili \u00f6nemlidir (12, 13).\u00a0Bir arazinin ba\u011fc\u0131l\u0131\u011fa uygun olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamak i\u00e7in onun yaln\u0131z fiziksel ve kimyasal \u00f6zelliklerini belirlemekle kalmay\u0131p, arazinin o zamana kadar ge\u00e7irdi\u011fi k\u00fclt\u00fcr durumunu da incelemek gerekir. Ba\u011fc\u0131l\u0131\u011fa en uygun toprak, \u00fczerinde hi\u00e7 ba\u011fc\u0131l\u0131k yap\u0131lmam\u0131\u015f yeni a\u00e7malarla, eskiden ba\u011f olup da uzun s\u00fcre bo\u015f b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f yerlerdir. Uzun y\u0131llar ba\u011f bulunan bir araziye hi\u00e7 ara vermeden s\u00f6k\u00fcp hemen tekrar yeni tesis kurmamak gerekir. \u00c7\u00fcnk\u00fc toprakta asmaya kar\u015f\u0131 yava\u015f yava\u015f bir yorgunluk olu\u015fmaktad\u0131r. Toprak yorgunlu\u011fu denilen bu olayda asman\u0131n s\u00fcrme g\u00fcc\u00fc azal\u0131r, k\u00f6kleri iyi geli\u015femez, sonu\u00e7ta asmada bir durgunluk belirir ve kurur. Ba\u011fc\u0131l\u0131kta toprak yorgunlu\u011funu gidermek i\u00e7in, s\u00f6k\u00fcm sonras\u0131 arazi 4-5 y\u0131l nadasa b\u0131rak\u0131larak\u00a0dinlendirilmeli veya tek y\u0131ll\u0131k \u00f6zellikle azot ve organik madde artt\u0131r\u0131c\u0131 baklagil tar\u0131m\u0131 ile m\u00fcnavebe uygulanmal\u0131d\u0131r. Ancak bundan sonra bu araziye yeniden ba\u011f kurulabilir. Asma i\u00e7in en uygun topraklar t\u0131nl\u0131 topraklard\u0131r. T\u0131nl\u0131 toprak i\u00e7inde %35-45 kum, %35- 40 silt (mil), %5 organik madde ve %10-25 oran\u0131nda kil bulunduran toprakt\u0131r (2).<\/p>\n Ba\u011f tesisinde en \u00f6nemli a\u015famalardan birisini de ana\u00e7 ve \u00e7e\u015fit se\u00e7imi olu\u015fturmaktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc tesisin uzun \u00f6m\u00fcrl\u00fc ve ekonomik bir yat\u0131r\u0131m olmas\u0131 buna ba\u011fl\u0131d\u0131r. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta ana\u00e7 ve \u00e7e\u015fit, ne kadar isabetli ve uygun se\u00e7ilirse ba\u015far\u0131 oran\u0131 da o kadar fazla olur. Bu se\u00e7imin, y\u00f6renin iklim ve toprak \u015fartlar\u0131n\u0131 g\u00f6z\u00f6n\u00fcnde tutarak b\u00fcy\u00fck bir dikkatle yap\u0131lmas\u0131 gerekir.<\/p>\n G\u00fcn\u00fcm\u00fczde de\u011fi\u015fik toprak tiplerine adapte olabilen, kura\u011fa, kirece, tuzlulu\u011fa, flokseraya ve nematodlara dayan\u0131kl\u0131klar\u0131 ile yerli asmalarla uyu\u015fmalar\u0131 farkl\u0131 olan bir \u00e7ok ana\u00e7 \u00e7e\u015fidi bulunmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin Vitis berlandieri Amerikan Asma t\u00fcr\u00fcn\u00fcn \u00f6zellikleri; floksera, mildiy\u00f6 ve siyah \u00e7\u00fcr\u00fckl\u00fc\u011fe \u00e7ok dayan\u0131kl\u0131, kurakl\u0131\u011fa ise dayan\u0131kl\u0131 bir t\u00fcrd\u00fcr. En olumsuz \u00f6zelli\u011fi k\u00f6klenmesinin zor olmas\u0131 (%5) ve so\u011fu\u011fa orta derecede dayanmas\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca kire\u00e7 i\u00e7eri\u011fi y\u00fcksek topraklarda ve kumlu topraklarda kuvvetli geli\u015fir. Yeni ana\u00e7lar\u0131n elde edilmesi y\u00f6n\u00fcndeki \u00e7al\u0131\u015fmalar devam etmektedir. Kurulacak ba\u011f\u0131n uzun \u00f6m\u00fcrl\u00fc olu\u015fu, asman\u0131n verimlili\u011fi ve mahsul\u00fcn\u00fc olgunla\u015ft\u0131rmas\u0131 anac\u0131n uygun se\u00e7ilmesine ba\u011fl\u0131d\u0131r. En uygun ana\u00e7 se\u00e7imi toprak analizleri sonucu ile arazinin yap\u0131s\u0131 ve k\u00fclt\u00fcrel durumu incelenerek yap\u0131lmaktad\u0131r (14).<\/p>\n Ana\u00e7 se\u00e7imi kadar \u00e7e\u015fit se\u00e7imi de tesiste \u00f6nemli a\u015famalardan birisidir. Uygun olmayan \u00e7e\u015fit se\u00e7imi durumunda, sonraki d\u00f6nemlerde \u00e7e\u015fidin de\u011fi\u015ftirilmesi gerekebilir. Bu da para ve zaman kayb\u0131 demektir. K\u00fclt\u00fcr asmas\u0131n\u0131n anavatan\u0131 i\u00e7inde yer alan \u00fclkemizde pek \u00e7ok \u00e7e\u015fit bulunmakla birlikte bunlardan \u00e7o\u011funun ekonomik de\u011feri yoktur. Se\u00e7imde \u00f6zellikle b\u00f6lgeye iyi adapte olmu\u015f veya adapte olabilecek ekonomik \u00e7e\u015fitler \u00fczerinde durulmal\u0131d\u0131r. \u00d6ncelikle \u00e7e\u015fidin, y\u00f6re iklimine uygun olmas\u0131 gerekir. S\u0131cakl\u0131k toplam\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011fu y\u00f6relerde ge\u00e7\u00e7i \u00e7e\u015fitlerle \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda \u00fcz\u00fcmler olgunla\u015fmaz, sonbahar\u0131n ilk donlar\u0131ndan zarara u\u011frayabilirler. Genel olarak s\u0131cak b\u00f6lgelerde erkenci, serin ve kuzey b\u00f6lgelerde ge\u00e7\u00e7i \u00e7e\u015fitler tercih edilmelidir. Bu konuda toprak yap\u0131s\u0131da belirleyicidir. S\u0131cak b\u00f6lgelerdeki verimli taban topraklar\u0131nda kurutmal\u0131k \u00e7e\u015fitler tercih edilirken, serin b\u00f6lgelerdeki k\u0131ra\u00e7 ve fakir topraklarda kalitenin \u00f6nem ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 sofral\u0131k veya \u015farapl\u0131k \u00e7e\u015fitlere \u00f6ncelik verilmelidir. Ba\u011f kurmak i\u00e7in se\u00e7ilecek \u00fcz\u00fcm \u00e7e\u015fitlerinde \u015fu \u00f6zellikler aranmal\u0131d\u0131r:<\/p>\n 1-Se\u00e7ilen \u00e7e\u015fit iklim istekleri y\u00f6n\u00fcnden y\u00f6renin iklimine uygun olmal\u0131,<\/p>\n 2-Y\u00f6rede ekonomik olarak tercih edilen \u00e7e\u015fitler olmal\u0131,<\/p>\n 3-Se\u00e7ilen \u00e7e\u015fit, \u00fcretim amac\u0131na uygun olmal\u0131 (sofral\u0131k, \u015farapl\u0131k, \u015f\u0131ral\u0131k ve kurutmal\u0131k)<\/p>\n 4-D\u00f6llenme biyolojisi y\u00f6n\u00fcnden se\u00e7ilen \u00e7e\u015fitler birbirine uygun olmal\u0131d\u0131r,<\/p>\n 5-Bir ba\u011f, kendine verimli \u00fcz\u00fcm \u00e7e\u015fitleriyle kuruldu\u011fu zaman her \u00e7e\u015fit ayr\u0131 ayr\u0131 parseller halinde dikilmelidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc her \u00e7e\u015fidin budanmas\u0131, g\u00fcbre ihtiyac\u0131, hastal\u0131klara dayan\u0131m\u0131 ve hasad\u0131 birbirinden farkl\u0131d\u0131r. Ba\u011f kurarken salk\u0131mda yeknesak bir tane tutumunu sa\u011flamak i\u00e7in se\u00e7ilen \u00e7e\u015fitlerin d\u00f6llenme biyolojisi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7i\u00e7ek yap\u0131lar\u0131n\u0131n iyi bilinmesi gerekir. \u00c7avu\u015f,Tahannebi, H\u00f6n\u00fcs\u00fc ve Karagevrek gibi morfolojik erdi\u015fi fizyolojik di\u015fi \u00e7i\u00e7ek yap\u0131s\u0131na sahip olan \u00e7e\u015fitler se\u00e7ildi\u011fi zaman (bunlar kendine k\u0131s\u0131r oldu\u011fundan) mutlaka en uygund\u00f6lleyici (babal\u0131k) \u00e7e\u015fitlerinde se\u00e7ilerek birlikte belli oranda dikilmesi gerekir. D\u00f6lleyici \u00e7e\u015fit (babal\u0131k) se\u00e7iminde dikkat edilecek noktalar \u015funlard\u0131r:<\/p>\n 1- D\u00f6lleyicinin bol \u00e7i\u00e7ek tozu olu\u015fturmas\u0131 ve \u00e7i\u00e7ek tozlar\u0131n\u0131n \u00e7imlenme oran\u0131n\u0131n y\u00fcksek olmas\u0131 gerekir.<\/p>\n 2- D\u00f6lleyici \u00e7e\u015fitle, ana \u00e7e\u015fidin \u00e7i\u00e7eklenme d\u00f6nemlerinin birbirine uymas\u0131 gerekir.<\/p>\n 3- D\u00f6lleyici \u00e7e\u015fidin \u00e7i\u00e7eklenme d\u00f6neminin uzun olmas\u0131 gerekir.<\/p>\n 4- \u0130ki \u00e7e\u015fit aras\u0131nda d\u00f6llenmede k\u0131s\u0131rl\u0131k olmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n 5- D\u00f6lleyici \u00e7e\u015fidinde o b\u00f6lge i\u00e7in ekonomik \u00f6neme sahip bir \u00e7e\u015fit olmas\u0131 gerekir.<\/p>\n \u00c7e\u015fit se\u00e7iminde en \u00f6nemli belirleyicilerden birisi de \u00fcr\u00fcn\u00fcn nas\u0131l de\u011ferlendirilip, pazarlanaca\u011f\u0131 yani \u00e7e\u015fidin kurutmal\u0131k m\u0131, sofral\u0131k m\u0131 yoksa \u015farapl\u0131k m\u0131 olaca\u011f\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin, genellikle kurutmal\u0131k olarak de\u011ferlendirilen \u00c7ekirdeksiz \u00fcz\u00fcm (Yuvarlak ve Sultani) gerekti\u011finde sofral\u0131k ve \u015farapl\u0131k olarak da sat\u0131labilme avantaj\u0131na sahiptir. \u015eunu da unutmamak gerekir ki; ana\u00e7 ve \u00e7e\u015fidin, b\u00f6lgenin iklim ve toprak yap\u0131s\u0131na uygun olmas\u0131 kadar \u00e7e\u015fit ile anac\u0131n iyi bir affinite olu\u015fturmas\u0131 \u00e7ok \u00f6nemlidir. Uygun affinite sa\u011flayamayan kombinasyonlarda yava\u015f ve zay\u0131f geli\u015fme, silkme, kalitesiz ve k\u00fc\u00e7\u00fck tane, verim d\u00fc\u015f\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc ve hatta daha ileriki safhalarda a\u015f\u0131 atma ve kurumalar g\u00f6r\u00fclebilir (2, 3).<\/p>\n <\/p>\n Asma fidanlar\u0131 ilkbaharda veya sonbaharda dikilir. \u0130klimi \u00e7ok sert ge\u00e7en yerlerde ilkbahar dikimi, iklimi mutedil yerlerde ise sonbahar dikimi yapmak daha uygundur. \u0130lkbahar dikimi yap\u0131lacak y\u00f6relerde dikim ne kadar erken yap\u0131l\u0131rsa asma ya\u011f\u0131\u015flardan ve b\u00fcy\u00fcme devresinin uzunlu\u011fundan yararlanarak daha iyi geli\u015fir. Dikim i\u015flemine toprak tava gelip \u0131s\u0131n\u0131nca hemen ba\u015flanmal\u0131d\u0131r. Asma fidanlar\u0131n\u0131n dikiminden \u00f6nce s\u0131ralara verilecek y\u00f6n ile aral\u0131k ve mesafenin belirlenmesi gerekmektedir. Y\u00f6n, genelde arazinin \u015fekli ile ilgili bir sorun yoksa, en iyi g\u00fcne\u015flenmenin sa\u011fland\u0131\u011f\u0131 kuzey-g\u00fcney do\u011frultusunda olmal\u0131d\u0131r. \u015eiddetli ve devaml\u0131 esen r\u00fczgarlar\u0131n bulundu\u011fu yerlerde ise telli terbiye sistemleri hakim r\u00fczgar y\u00f6n\u00fcne paralel olmal\u0131d\u0131r. B\u00f6ylece ba\u011f\u0131n iyi havalanmas\u0131 sa\u011flan\u0131r ve r\u00fczgarlardan fazla zarar g\u00f6rmez.<\/p>\n Yeni bir tesiste asmalara verilecek aral\u0131k ve mesafeler se\u00e7ilen \u00e7e\u015fide ve geli\u015fme durumuna, anaca, iklim ve toprak fakt\u00f6rlerine, topra\u011f\u0131n i\u015flenme durumuna, uygulanacak terbiye sistemine ba\u011fl\u0131 olarak tesbit edilir. Taban topraklarda yeti\u015ftirilen kuvvetli \u00e7e\u015fitler i\u00e7in omca ba\u015f\u0131na 9-10 m2 gibi (3×3 m) geni\u015f alanlar gerekli iken, zay\u0131f topraklar ve zay\u0131f \u00e7e\u015fitler i\u00e7in 4-5 m2\u2019lik (2×2 m, 2,5×2,5 m) sahalar yeterli olmaktad\u0131r. \u00dclkemizdeki ba\u011f b\u00f6lgelerinde 1,40-3,5 m\u2019ye kadar de\u011fi\u015fen aral\u0131k ve mesafeler mevcuttur. \u00c7ekirdeksiz \u00fcz\u00fcm \u00e7e\u015fidi i\u00e7in bu de\u011ferler Goble\u2019de 3×3, 2.75×2.75, 2.50×2.50, 2.25×2.25 m, telli sistemli ba\u011flarda ise 3.5×3, 3.5×2.5, 3×2 m olabilir. Telli terbiye \u015fekillerinin uygulanaca\u011f\u0131 ba\u011flarda toprak i\u015fleme, ila\u00e7lama, g\u00fcbreleme gibi i\u015flemlerde trakt\u00f6rden yararlan\u0131laca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclerek, s\u0131ra aras\u0131 trakt\u00f6r\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fabilece\u011fi geni\u015flikte olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n Dikim kare, dikd\u00f6rtgen, \u00fc\u00e7gen ve kontur yap\u0131labilir. Kare dikim s\u0131ra aral\u0131k ve mesafelerinin ayn\u0131 oldu\u011fu (daha \u00e7ok Goble\u2019de), dikd\u00f6rtgen dikim s\u0131ra aral\u0131k ve mesafelerin e\u015fit olmad\u0131\u011f\u0131 telli terbiye \u015fekillerinde kullan\u0131l\u0131r. \u00dc\u00e7gen dikimde ise mesafeler e\u015fit olmas\u0131na ra\u011fmen ikinci s\u0131raya dikilecek fidanlar, birincilerin aras\u0131na girecek \u015fekilde bir \u00fc\u00e7gen olu\u015fturularak dikilirler. Kontur dikim ise meyilli arazilerde uygulan\u0131r. S\u0131ralar meyile dik olacak \u015fekilde yerle\u015ftirilip, s\u0131ra \u00fczeri mesafeler e\u015fittir. S\u0131ra aras\u0131 meyil \u00e7izgisine g\u00f6re d\u00fczenlenir.<\/p>\n Dikim \u00f6ncesi arazide i\u015faretleme yap\u0131lmas\u0131n\u0131n amac\u0131; omcalar\u0131n gelece\u011fi yerleri d\u00fczg\u00fcn olarak tesbit etmek ve s\u0131ralar\u0131 muntazam olarak olu\u015fturmak amac\u0131yla yap\u0131lmaktad\u0131r. \u0130\u015faretlenen yerlere 40-50 cm derinli\u011finde 30-35 cm geni\u015fli\u011finde \u00e7ukurlar a\u00e7\u0131l\u0131r. Daha sonra dikilecek fidanlara k\u00f6k tuvaleti yap\u0131larak a\u00e7\u0131lan \u00e7ukurlara d\u00fczg\u00fcn bir \u015fekilde dikimi ger\u00e7ekle\u015ftirilir. Sonra can suyu vermek gerekmektedir (11,12, 13).<\/p>\n 2.4. ASMALARDA TERB\u0130YE<\/strong><\/p>\n Asmalara verilen \u015fekiller, fidan dikim veya a\u015f\u0131 y\u0131l\u0131ndan ba\u015flayarak asman\u0131n geli\u015fme devresi olan 3-5 y\u0131l i\u00e7inde tamamlanan \u015fekillerdir. Terbiye \u015fekli; g\u00f6vde, \u00e7ok ve tek y\u0131ll\u0131k dallarla s\u00fcrg\u00fcnlerin yer, \u015fekil, y\u00f6n ve say\u0131lar\u0131n\u0131 ifade eder. Terbiye \u015fekli, ba\u015ftan belirlenmeli ve ilk y\u0131ldan ba\u015flanarak do\u011fru bir \u015fekilde olu\u015fturulmal\u0131d\u0131r. Aksi halde terbiye \u015feklinde olu\u015facak yanl\u0131\u015fl\u0131klar\u0131 d\u00fczeltmek, emek ve \u00fcr\u00fcn kayb\u0131na yol a\u00e7ar(2, 15). Asmalara \u00e7e\u015fitli \u015fekilleri vermenin amac\u0131; asmalar\u0131 \u00e7evrenin olumlu etkilerinden en fazla, olumsuz etkilerinden en az \u015fekilde etkilenmelerini sa\u011flamakt\u0131r. Bu ama\u00e7la \u00e7e\u015fitli \u00fclke ve ekolojilerde farkl\u0131 terbiye \u015fekilleri geli\u015ftirilmi\u015ftir. K\u00fclt\u00fcr asmalar\u0131na verilecek \u015fekillerde aran\u0131lacak \u00f6zellikler \u015funlard\u0131r (15).<\/p>\n 1-Verilecek \u015fekiller, ba\u011fda k\u00fclt\u00fcrel i\u015flemlerin kolayca yap\u0131lmas\u0131na (mekanizasyona) olanak sa\u011flamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n 2-Verilecek \u015fekiller, \u00e7e\u015fitlerin \u00fcr\u00fcnle y\u00fcklenmesine (\u015farj\u0131na) ve geli\u015fme kuvvetine uygun olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n 3-Verilecek \u015fekiller, iklim olaylar\u0131n\u0131n zararl\u0131 etkilerini azaltabilmelidir.<\/p>\n 4-Verilecek \u015fekillerin, \u00fcz\u00fcmde kaliteyi artt\u0131r\u0131c\u0131 etkisi olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n 5-Se\u00e7ilen \u015fekillerin, asmaya verilmesi ve devam ettirilmesi kolay olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n 6-Verilecek \u015fekillerin yatay ve dikey desteklenmesinde kullan\u0131lacak materyalin temini kolay ve ucuz olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n Se\u00e7ilecek terbiye sisteminin prensipleri \u015f\u00f6yle olmal\u0131d\u0131r:<\/p>\n 1-Her t\u00fcrl\u00fc mekanizasyona ve bunun geli\u015ftirilmesine;<\/p>\n 2-Dallar\u0131n ve s\u00fcrg\u00fcnlerin omca \u00fczerinde d\u00fczg\u00fcn bir \u015fekilde da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131na;<\/p>\n 3-B\u00fcy\u00fcme ve geli\u015fme ile verimlilik aras\u0131ndaki fizyolojik dengenin korunmas\u0131na;<\/p>\n 4-Omcalar\u0131n kapasitelerine uygun olarak y\u00fcklenmesine;<\/p>\n 5-Geli\u015fen teknoloji ve yeni tekniklerin uygulanmas\u0131na;<\/p>\n 6-K\u0131\u015f budama, toprak i\u015fleme, hastal\u0131k ve zararl\u0131larla m\u00fccadele, sulama ve g\u00fcbreleme, hasat gibi k\u00fclt\u00fcrel uygulamalar\u0131n kolayla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve daha az masrafla ger\u00e7ekle\u015ftirilmesine;<\/p>\n 7-Asma organlar\u0131n\u0131n g\u00fcne\u015ften en etkili \u015fekilde yararlanmas\u0131na;<\/p>\n 8-Verim ve kaliteyi do\u011frudan etkileyen yaprak alan\u0131n\u0131n optimal d\u00fczeyde artt\u0131r\u0131lmas\u0131na;<\/p>\n 9-Olumsuz iklim ko\u015fullar\u0131ndan (don, dolu, r\u00fczgar, y\u00fcksek ve d\u00fc\u015f\u00fck nem, \u015fiddetli g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 vb.) asmalar\u0131n en az d\u00fczeyde etkilenmesine;<\/p>\n 10- Yaz budamalar\u0131na duyulan gereksinimin en aza indirilmesine; olanak sa\u011flamal\u0131d\u0131r (3).<\/p>\n <\/p>\n Asma, \u015fiddetli veya sert budamaya gelebilen ve buna uygun tepki g\u00f6sterebilen \u00e7ok y\u0131ll\u0131k bir k\u00fclt\u00fcr bitkisidir. Budama; asmalarda b\u00fcy\u00fcme ve geli\u015fme ile verimlilik ve kalitenin dengeli bir \u015fekilde d\u00fczenlenerek, ba\u011flardan sa\u011flanan yarar\u0131n en \u00fcst d\u00fczeye \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 amac\u0131yla, canl\u0131 toprak \u00fcst\u00fc organlar\u0131, \u00f6zellikle bir ya\u015fl\u0131 dallar ve s\u00fcrg\u00fcnler \u00fczerinde ger\u00e7ekle\u015ftirilen k\u0131saltma, \u00e7\u0131karma ve seyreltme gibi i\u015flemlerdir. Ba\u011fc\u0131l\u0131kta \u00f6zellikle k\u0131\u015f budamas\u0131 \u00f6nem ta\u015f\u0131r. Bu budamada bir y\u0131l \u00f6nce, s\u00fcrg\u00fcn halinde olu\u015fan ve budama mevsiminde y\u0131ll\u0131k dal (\u00e7ubuk) ad\u0131n\u0131 alan organlar\u0131n %70-80\u2019i kesilip \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131r (16). Yaz budamas\u0131nda ise u\u00e7 alma veya benzeri uygulamalarla asmada kesilip \u00e7\u0131kar\u0131lan k\u0131s\u0131mlar toplam ye\u015fil aksam\u0131n %30-40\u2019\u0131 kadard\u0131r. Asmada budama her y\u0131l mutlaka yap\u0131lmas\u0131 gereken \u00f6nemli k\u00fclt\u00fcrel bir i\u015flemdir.<\/p>\n Budaman\u0131n genel ama\u00e7lar\u0131 \u015f\u00f6yledir (16, 17):<\/p>\n 1-Asmalara (omcalara), ilk 2-3 y\u0131l i\u00e7inde ardarda ger\u00e7ekle\u015ftirilen k\u0131\u015f ve yaz budamalar\u0131 ile \u00e7e\u015fit ve anac\u0131n b\u00fcy\u00fcme kuvvetine, \u00e7e\u015fidin budama iste\u011fine, ekolojik ko\u015fullara, k\u00fclt\u00fcrel uygulamalara ve mekanizasyona uygun bir terbiye \u015feklinin verilmesi ve bu \u015feklin korunmas\u0131;<\/p>\n 2-Fizyolojik dengeyi bozmadan, \u00fcr\u00fcn verim ve kalitesinin m\u00fcmk\u00fcn olan en\u00a0y\u00fcksek d\u00fczeye \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 ve bu d\u00fczeyin m\u00fcmk\u00fcn olan en uzun s\u00fcre korunmas\u0131; 3-Yaz budamalar\u0131 (ye\u015fil budama) ile \u00f6zellikle \u00fcr\u00fcn kalitesinin artt\u0131r\u0131lmas\u0131;<\/p>\n 4-Ya\u015flanma veya de\u011fi\u015fik nedenlerle zay\u0131flam\u0131\u015f, ya da \u015fekli bozulmu\u015f, dolay\u0131s\u0131yla verim y\u00f6n\u00fcnden gerilemi\u015f omcalarda, kollar\u0131n geriye budama (k\u0131saltma) ile gen\u00e7le\u015ftirilmesi;<\/p>\n Asmalarda budaman\u0131n etkileri ise;<\/p>\n 1-S\u00fcrg\u00fcn say\u0131s\u0131 ve s\u00fcrg\u00fcn b\u00fcy\u00fcmesine,<\/p>\n 2-Yaprak say\u0131s\u0131na ve fotosentez kapasitesine,<\/p>\n 3-\u00dcr\u00fcn\u00fcn miktar\u0131 ve kalitesine,<\/p>\n 4-\u00dcr\u00fcn\u00fcn olgunla\u015fmas\u0131na,<\/p>\n 5-G\u00f6zlerin uyanmas\u0131na,<\/p>\n 6-G\u00f6z verimlili\u011fine ve bir y\u0131l sonraki \u00fcr\u00fcn verimine,<\/p>\n 7-K\u00f6k geli\u015fmesine etkisi vard\u0131r.<\/p>\n Ba\u011fc\u0131l\u0131kta budama y\u00f6ntemleri yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zamana g\u00f6re 2\u2019ye ayr\u0131l\u0131r:<\/p>\n 1- K\u0131\u015f (\u00fcr\u00fcn) budamas\u0131<\/p>\n 2- Yaz (ye\u015fil) budama<\/p>\n Uygun terbiye sistemlerinin olu\u015fturulmas\u0131ndan sonra, omcalar \u00fczerinde her y\u0131l dinlenme d\u00f6neminde yap\u0131lan budamad\u0131r. Omcalar \u00fczerinde verimli bir ya\u015fl\u0131 dal say\u0131s\u0131n\u0131n ve bunlar\u0131n uzunlu\u011funun, dolay\u0131s\u0131yla verimli k\u0131\u015f g\u00f6z\u00fc say\u0131s\u0131n\u0131n d\u00fczenlendi\u011fi bu budama ile, fizyolojik denge g\u00f6zetilerek omcalar\u0131n kapasitelerinden en y\u00fcksek d\u00fczeyde yararlan\u0131lmas\u0131 ama\u00e7lanmal\u0131d\u0131r. K\u0131\u015f budamas\u0131, sonbaharda yaprak d\u00f6k\u00fcm\u00fc ile ilkbaharda g\u00f6zlerin s\u00fcrmek \u00fczere oldu\u011fu d\u00f6nem aras\u0131nda yap\u0131l\u0131r (18).<\/p>\n K\u0131\u015f budamas\u0131ndaki ama\u00e7;<\/p>\n 1- Her \u00fcr\u00fcn y\u0131l\u0131 ba\u015f\u0131nda, omcan\u0131n ve \u00fczerindeki bir ya\u015fl\u0131 dallar\u0131n kapasitelerini<\/p>\n dikkate alarak, b\u00fcy\u00fcme ve geli\u015fme ile verimlilik aras\u0131ndaki dengenin kurulmas\u0131;<\/p>\n 2- Omcalara verilen terbiye \u015feklinin geli\u015ftirilerek korunmas\u0131;<\/p>\n 3- Sofral\u0131k ve bazen de kurutmal\u0131k \u00fcz\u00fcm yeti\u015ftiricili\u011finde, kalitenin artt\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in s\u0131k\u00e7a ba\u015fvurulan salk\u0131m seyreltmeye duyulan ihtiyac\u0131n ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n Budama \u015fiddetine (budama ile verimin d\u00fczenlenmesi) etki eden fakt\u00f6rler:<\/p>\n – \u00c7e\u015fit<\/p>\n – De\u011ferlendirme \u015fekli<\/p>\n – Ana\u00e7<\/p>\n – Terbiye \u015fekli<\/p>\n – Omcan\u0131n ya\u015f\u0131<\/p>\n – Omcan\u0131n geli\u015fme durumu<\/p>\n – \u0130klim ve toprak ko\u015fullar\u0131<\/p>\n Verim devresindeki asmalar\u0131n vegetasyon d\u00f6nemi i\u00e7inde yeni geli\u015fen vegetatif ve generatif organlar\u0131nda yap\u0131lan budamalar\u0131n ve budama benzeri ay\u0131klamalar\u0131n t\u00fcm\u00fcne yaz budamas\u0131 veya ye\u015fil budama denir. Yaz budamalar\u0131, uygulama zaman\u0131na g\u00f6re k\u0131\u015f budamas\u0131 paralelinde veya kar\u015f\u0131 etki yapar. \u00d6rne\u011fin erken ilkbahar d\u00f6neminde yap\u0131lacak s\u00fcrg\u00fcn k\u0131saltma ve \u00e7\u0131karmalar\u0131n etkisi k\u0131\u015f budamas\u0131 gibi olur. S\u00fcrg\u00fcnlerin bir k\u0131sm\u0131n\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 asman\u0131n verim kapasitesini d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr, ancak kalan s\u00fcrg\u00fcnlerin daha kuvvetli geli\u015fmelerini sa\u011flar. Yaz ortalar\u0131nda a\u015f\u0131r\u0131 yaprak veya s\u00fcrg\u00fcn \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 ise k\u0131\u015f budamas\u0131n\u0131n tersine etki yapar. Bu durumda \u00fcretici organlar olan yapraklar\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 s\u00fcrg\u00fcn geli\u015fmesi ve \u00fcr\u00fcn olgunla\u015fmas\u0131n\u0131 yava\u015flat\u0131r. Yaz ortalar\u0131nda depo karbonhidratlar da d\u00fc\u015f\u00fck seviyededir. Oysa ilkbaharda y\u00fcksek seviyede oldu\u011fundan geli\u015fme bunlarla s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir.<\/p>\n Yaz budamas\u0131n\u0131n ama\u00e7lar\u0131 (15, 18):<\/p>\n 1- Renklenme sorunu olan y\u00f6re ve \u00e7e\u015fitlerde salk\u0131m b\u00f6lgesindeki yapraklar \u00e7\u0131kar\u0131larak, daha iyi g\u00fcne\u015flenme sa\u011flan\u0131r. Bu yolla tanenin \u00e7e\u015fide has rengi almas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olur.<\/p>\n 2- G\u00fcne\u015f yan\u0131kl\u0131\u011f\u0131na hassas \u00e7e\u015fitlerde salk\u0131m\u0131n g\u00f6lgelenerek g\u00fcne\u015ften korunmas\u0131, u\u00e7 alma ile sa\u011flanabilir. U\u00e7 al\u0131nan s\u00fcrg\u00fcnde koltuklar fazla say\u0131da ve kuvvetli olaca\u011f\u0131ndan salk\u0131m\u0131 g\u00f6lgelerler.<\/p>\n 3- Asman\u0131n \u00e7ok y\u0131ll\u0131k organlar\u0131 olan k\u00f6k, g\u00f6vde ve kollar\u0131n kuvvetlendirilmesi, ye\u015fil budamalarla sa\u011flanabilir. \u00d6rne\u011fin toprak alt\u0131ndan \u00e7\u0131kan ana\u00e7 (veya kalem) s\u00fcrg\u00fcnlerinin dipten \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 ve s\u00fcrg\u00fcn u\u00e7lar\u0131n\u0131n kopar\u0131lmas\u0131 bu i\u015flemi g\u00f6r\u00fcr. S\u00fcrg\u00fcn ucu gibi (karbonhidrat \u00fcretmeyen ancak h\u0131zla t\u00fcketen) organlar\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131, yapraklar\u0131n \u00fcretti\u011fi karbonhidratlar\u0131n depo organlar\u0131na g\u00f6nderilmesini sa\u011flar. \u00c7\u00fcnk\u00fc s\u00fcrg\u00fcn u\u00e7lar\u0131 karbonhidratlar\u0131n t\u00fcketim; geli\u015fmesini tamamlam\u0131\u015f yapraklar ise bunlar\u0131n yap\u0131m merkezleridir.<\/p>\n 4- R\u00fczgar etkisiyle s\u00fcrg\u00fcnlerin k\u0131r\u0131lmas\u0131 bunlar\u0131n boylar\u0131n\u0131n k\u0131salt\u0131lmas\u0131 ile \u00f6nlenebilir. Tepe alma denilen bu i\u015flemle r\u00fczgara a\u00e7\u0131k yaprak ve s\u00fcrg\u00fcn alan\u0131 azalaca\u011f\u0131ndan k\u0131r\u0131lmalar olmaz. Ayn\u0131 zamanda s\u00fcrg\u00fcn\u00fcn kalan k\u0131sm\u0131 daha kuvvetli ve dayan\u0131kl\u0131 olur.<\/p>\n 5- Hastal\u0131klar\u0131n kontrolu i\u00e7in, \u00e7ok s\u0131k\u0131\u015f\u0131k yaprak ve s\u00fcrg\u00fcn olmas\u0131 durumunda bunlar\u0131n seyreltilmesi yararl\u0131d\u0131r. Bu yolla i\u00e7 k\u0131s\u0131mlar daha iyi havalanaca\u011f\u0131 gibi ila\u00e7lar\u0131n i\u00e7eriye i\u015flemesi \u00f6zellikle k\u00fclleme ve \u00f6l\u00fc kol hastal\u0131klar\u0131nda bu i\u015flemler daha\u00a0\u00e7ok \u00f6nem kazan\u0131r.<\/p>\n 6- Tane tutumunun az oldu\u011fu ba\u011flarda veya \u00e7e\u015fitlerde \u00e7i\u00e7eklenmeden hemen \u00f6nce veya \u00e7i\u00e7eklenme s\u0131ras\u0131nda s\u00fcrg\u00fcn u\u00e7lar\u0131n\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131, tutumu artt\u0131r\u0131r. S\u00fcrg\u00fcn u\u00e7lar\u0131n\u0131n (b\u00fcy\u00fcme noktas\u0131) besin \u00e7ekim g\u00fcc\u00fc, salk\u0131mlardan fazlad\u0131r. \u00dcretilen karbonhidratlar \u00f6nce s\u00fcrg\u00fcn u\u00e7lar\u0131na sonrada salk\u0131mlara g\u00f6nderilir. Salk\u0131mlar\u0131n en \u00e7ok beslenmeye ihtiya\u00e7 duydu\u011fu \u00e7i\u00e7eklenme s\u0131ras\u0131nda s\u00fcrg\u00fcn u\u00e7lar\u0131n\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131,\u00a0salk\u0131mlar\u0131n daha iyi beslenmesini, dolay\u0131s\u0131 ile daha iyi tane tutmalar\u0131n\u0131 sa\u011flar. \u00d6te yandan \u00c7avu\u015f, Tahannebi, H\u00f6n\u00fcs\u00fc ve Karagevrek gibi fizyolojik di\u015fi \u00e7i\u00e7ekli \u00fcz\u00fcm \u00e7e\u015fitlerinde tane tutumunu artt\u0131rmak i\u00e7in \u00e7i\u00e7eklenme d\u00f6neminde salk\u0131m b\u00f6lgesindeki yapraklar\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 yararl\u0131 olur. Bu yolla tozlay\u0131c\u0131 asman\u0131n \u00e7i\u00e7ek tozlar\u0131, kolayl\u0131kla tozlanacak asman\u0131n \u00e7i\u00e7ek tozlar\u0131na ula\u015fabilir. \u00d6zellikle \u00c7avu\u015f gibi b\u00fcy\u00fck yaprakl\u0131 \u00e7e\u015fitlerde bu i\u015flem daha \u00f6nemlidir.Ba\u011flarda uygulanan ba\u015fl\u0131ca yaz budamalar\u0131 \u015funlard\u0131r (2, 3, 18):<\/p>\n Salk\u0131ms\u0131z s\u00fcrg\u00fcnlerin (filiz) ya\u015fl\u0131 k\u0131s\u0131mlardan \u00e7\u0131kan s\u00fcrg\u00fcnlerin (obur) \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131d\u0131r. \u0130lkbaharda son salk\u0131mlar\u0131n g\u00f6r\u00fclmesinden hemen sonra yap\u0131l\u0131r. Daha ge\u00e7 zamanlarda yap\u0131lmas\u0131n\u0131n asmay\u0131 zay\u0131flat\u0131c\u0131 etkisi vard\u0131r.<\/p>\n Filiz alman\u0131n yararlar\u0131:<\/p>\n 1-G\u00f6vde \u00fczerinde arzu edilmeyen geli\u015fmelerin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilir;<\/p>\n 2-Omcan\u0131n daha iyi g\u00fcne\u015flenmesi ve havalanmas\u0131 sa\u011flanarak \u00fcr\u00fcn kalitesi artt\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n 3-Geli\u015fmenin, omca \u00fczerinde b\u0131rak\u0131lan s\u00fcrg\u00fcnler ve di\u011fer organlar \u00fczerinde yo\u011funla\u015fmas\u0131 sa\u011flan\u0131r.<\/p>\n U\u00e7 alma, kuvvetli b\u00fcy\u00fcyen verimli yazl\u0131k s\u00fcrg\u00fcnlerin u\u00e7 k\u0131s\u0131mlar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fik uzunluklarda \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 i\u015flemidir. Bu suretle s\u00fcrg\u00fcnlerin uzunlamas\u0131na b\u00fcy\u00fcmesi s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131larak salk\u0131mlar\u0131n daha iyi geli\u015fmesi, tane tutumunun artmas\u0131 ve ayn\u0131 zamanda di\u011fer zay\u0131f s\u00fcrg\u00fcnlerinde kuvvetlenmesi sa\u011flan\u0131r. Bu i\u015flem, s\u00fcrg\u00fcnlerin 40-50 cm boyland\u0131klar\u0131 bir d\u00f6nemde yap\u0131l\u0131rsa, \u015fiddetli r\u00fczgarlar\u0131n hakim oldu\u011fu y\u00f6relerde, s\u00fcrg\u00fcnlerin daha iyi odunla\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flayaca\u011f\u0131ndan r\u00fczgarlar\u0131n sebep olabilece\u011fi dal k\u0131r\u0131lmalar\u0131 da \u00f6nlenebilmektedir.<\/p>\n Tepe alma, verimli yazl\u0131k s\u00fcrg\u00fcnlerin Haziran ve Temmuz aylar\u0131nda u\u00e7tan itibaren 30-60 cm\u2019lik k\u0131s\u0131mlar\u0131n\u0131n kesilerek veya kopar\u0131larak \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 i\u015flemidir. Tepe alma i\u015fleminin as\u0131l amac\u0131, hem s\u00fcrg\u00fcnlerin daha iyi odunla\u015fmalar\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131, hem de yazl\u0131k s\u00fcrg\u00fcnler \u00fczerinde koltuk s\u00fcrg\u00fcn\u00fc geli\u015fmesinin te\u015fvik edilmesidir. B\u00f6ylece hem bu s\u00fcrg\u00fcnlerin bir r\u00fczgarlara kar\u015f\u0131 direnci artt\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, hem de s\u0131cak ekolojilerde koltuk s\u00fcrg\u00fcnlerinin g\u00f6lgeleme etkisinden faydalan\u0131lm\u0131\u015f olur.<\/p>\n Asmalarda, \u00f6zellikle u\u00e7 ve tepe alma yap\u0131ld\u0131ktan sonra yaprak koltuklar\u0131ndaki aktif g\u00f6zlerden yeni s\u00fcrg\u00fcnler olu\u015fturmaktad\u0131r. Koltuk ismi verilen bu s\u00fcrg\u00fcnler, kuvvetli geli\u015fen omcalarda daha fazla olu\u015fur ve h\u0131zla b\u00fcy\u00fcyerek asman\u0131n besinlerine ortak olurlar. Bunun sonucu olarak \u00fcz\u00fcmlerde renk olu\u015fumu ve olgunluk gecikir. Di\u011fer yandan koltuk s\u00fcrg\u00fcnleri nemli ve serin y\u00f6relerde, g\u00fcne\u015flenmeye ve havalanmaya engel olurlar. Bu nedenle s\u00f6zkonusu y\u00f6relerde \u00f6zellikle kuvvetli geli\u015fen \u00e7e\u015fitlerde koltuk s\u00fcrg\u00fcnleri, m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar erken d\u00f6nemde al\u0131nmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n Nemli ve serin b\u00f6lgelerle, s\u0131k dikilmi\u015f ve \u00f6zellikle goble \u015feklinde terbiye edilmi\u015f ba\u011flarda yapraklar, \u00fcz\u00fcm salk\u0131mlar\u0131n\u0131 g\u00f6lgeleyerek, onlar\u0131n yeterince g\u00fcne\u015f almalar\u0131n\u0131 engellemekte dolay\u0131s\u0131yla renklenme ve olgunla\u015fma gecikmektedir. Ayr\u0131ca bu durumda havalanma da yetersiz olaca\u011f\u0131ndan, mantari hastal\u0131klar\u0131n (K\u00fclleme, Mildiy\u00f6, Gri k\u00fcf vb.) yay\u0131lmas\u0131 da kolayla\u015fmaktad\u0131r. \u0130\u015fte bu gibi olumsuz durumlar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmamas\u0131 i\u00e7in salk\u0131mlar\u0131 \u00f6rten yapraklar\u0131n kopar\u0131lmas\u0131 suretiyle, yaprak seyreltmesine gidilmesi yararl\u0131d\u0131r. Ancak, gerekli organik besin maddelerini fotosentez yolu ile olu\u015fturan yapraklarda a\u015f\u0131r\u0131 bir seyreltme yap\u0131lmas\u0131, asman\u0131n geli\u015fmesine ve \u00fcr\u00fcn\u00fcn iyi bir \u015fekilde olgunla\u015fmas\u0131na engel olur. Bu nedenle a\u015f\u0131r\u0131 yaprak almadan sak\u0131n\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n Bilezik alma, asmalarda \u00e7i\u00e7ek silkmesini \u00f6nlemek, tane tutumunu, tane ile salk\u0131m irili\u011fini artt\u0131rmak ve erken olgunla\u015fmay\u0131 sa\u011flamak amac\u0131yla asman\u0131n g\u00f6vde, kol, iki veya bir y\u0131ll\u0131k dallar\u0131 \u00fczerinde 5 mm geni\u015fli\u011findeki kabuk ve floem tabakas\u0131n\u0131n \u00f6zel yap\u0131lm\u0131\u015f \u00e7ift a\u011f\u0131zl\u0131 kesici makasla veya b\u0131\u00e7aklarla \u00e7epe\u00e7evre \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 i\u015flemidir.\u00a0Bilezik alma uygulamas\u0131 ile yapraklarda sentezlenen organik besin maddelerinin, bilezik al\u0131nan yerin alt taraf\u0131na ge\u00e7mesi engellenmi\u015f olur. B\u00f6ylece bu besin maddeleri, bilezik al\u0131nan yerin \u00fcst taraf\u0131ndaki organlarda birikir ve \u00f6zellikle tanelerin daha iri, g\u00f6steri\u015fli ve kaliteli olmas\u0131 sa\u011flan\u0131r. Bilezik alma, seyrek ve ufak taneli salk\u0131m olu\u015fturan \u00fcz\u00fcm \u00e7e\u015fitlerinde, \u00f6zellikle \u00e7ekirdeksiz \u00e7e\u015fitlerde, \u00e7i\u00e7eklenme zaman\u0131nda yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda tane tutumunu ve irili\u011fini artt\u0131r\u0131r ve olgunla\u015ft\u0131rmay\u0131 erkenle\u015ftirir. \u00d6rnek olarak Sultani \u00c7ekirdeksiz \u00e7e\u015fidinde, \u00e7i\u00e7eklenmeden itibaren 2-3 hafta i\u00e7erisinde, d\u00f6llenmemi\u015f veya geli\u015fmemi\u015f tanelerin d\u00f6k\u00fcm\u00fc tamamland\u0131ktan sonra (tane tutumu devresinde, yani tane \u00e7ap\u0131 3-4 mm oldu\u011fu zaman) yap\u0131lacak bilezik alma ile tane irili\u011fi %30-100 aras\u0131nda artt\u0131r\u0131labilir.<\/p>\n \u00c7i\u00e7ek Salk\u0131m\u0131 Seyreltmesi<\/strong><\/p>\n Asmalarda \u00e7i\u00e7ek salk\u0131mlar\u0131, yeni s\u00fcrg\u00fcnlerde yapraklarla beraber do\u011far ve 6-8 hafta i\u00e7erisinde \u00e7i\u00e7eklenme meydana gelir. \u00c7i\u00e7ek salk\u0131m\u0131 seyreltmesi, \u00e7i\u00e7ek salk\u0131mlar\u0131ndan bir k\u0131sm\u0131n\u0131n do\u011fu\u015flar\u0131ndan k\u0131sa bir s\u00fcre sonra dipten kopar\u0131lmas\u0131 \u015feklinde uygulanan bir seyreltme i\u015flemidir. Asmada \u00e7ok fazla say\u0131da \u00e7i\u00e7ek salk\u0131m\u0131 meydana gelmi\u015fse, bunlardan zay\u0131f olanlar\u0131n\u0131 dipten \u00e7\u0131kar\u0131larak \u00e7i\u00e7ek salk\u0131m\u0131 say\u0131s\u0131n\u0131n, asman\u0131n kuvvetine g\u00f6re (\u00f6rne\u011fin her s\u00fcrg\u00fcne 1-4 salk\u0131m d\u00fc\u015fecek \u015fekilde) azalt\u0131lmas\u0131 gerekir. \u00c7i\u00e7ek salk\u0131m\u0131 seyreltmesi yap\u0131lan omcalarda b\u0131rak\u0131lan salk\u0131mlar daha iyi geli\u015fir ve taneler salk\u0131m\u0131 daha iyi doldurabilir.<\/p>\n Asmada Salk\u0131m Seyreltmesi<\/strong><\/p>\n Omca \u00fczerinde fazla g\u00f6r\u00fclen salk\u0131mlar\u0131n tane tutumundan hemen sonra aynen \u00e7i\u00e7ek salk\u0131m\u0131 seyreltme i\u015fleminde oldu\u011fu gibi yap\u0131lan bu seyreltme en kolay uygulanan bir seyreltme i\u015flemidir. Bu suretle \u00fcr\u00fcnle fazla y\u00fckl\u00fc olan omcalar \u00fczerinde normal say\u0131da salk\u0131m b\u0131rak\u0131larak tanelerin daha iyi ve g\u00f6steri\u015fli olmalar\u0131, ayn\u0131 zamanda erken olgunla\u015fmalar\u0131 sa\u011flanm\u0131\u015f olur. Bu uygulama ile hasat s\u0131ras\u0131nda salk\u0131mlar\u0131n<\/p>\n zedelenmesinin de \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilmi\u015f olur.<\/p>\n Salk\u0131mlar\u0131n u\u00e7 taraflar\u0131n\u0131n veya kanatlar\u0131n\u0131n, ya da fazla s\u0131k olan b\u00f6l\u00fcmlerinin kesilmesi suretiyle yap\u0131lan seyreltme i\u015flemidir. Bu uygulama tane tutumunun hemen ard\u0131ndan uygulanmal\u0131d\u0131r. B\u00f6ylece salk\u0131mlar\u0131n hangi taraflar\u0131n\u0131n seyreltilece\u011fi daha iyi g\u00f6r\u00fclebilir. Tane seyreltmesi, b\u00fcy\u00fck ve s\u0131k salk\u0131m geli\u015ftiren \u00e7e\u015fitlere, bilezik alma yap\u0131lan omcalardaki kuvvetli geli\u015fen salk\u0131mlara uygulan\u0131r. Tanelerin irile\u015fmesi i\u00e7in,\u00f6zellikle \u00e7ekirdeksiz \u00e7e\u015fitlerin asmalar\u0131nda yap\u0131lan Gibberellik asit (GA3) uygulamas\u0131ndan sonra \u00e7ok iri ve s\u0131k salk\u0131mlar olu\u015ftu\u011fundan bunlarda da tane seyreltmesi uygulanmal\u0131d\u0131r. Tane seyreltmesi, salk\u0131mlar\u0131n fazla iri ve s\u0131k olmalar\u0131n\u0131 \u00f6nler, tanelerin daha iri geli\u015fmelerine ve iyi renklenmelerine yard\u0131m eder. Tane seyreltmesi, uygun budama makaslar\u0131yla yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Elle seyreltme, salk\u0131m \u00fczerinde kalacak tanelerin zedelenmesine yol a\u00e7aca\u011f\u0131ndan bu t\u00fcr seyreltmeden ka\u00e7\u0131n\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n A\u015f\u0131l\u0131 asmalarda, toprak i\u00e7indeki k\u00f6k g\u00f6vdesinden olu\u015fan s\u00fcrg\u00fcnlerin diplerinden kopar\u0131larak al\u0131nmas\u0131 i\u015flemidir. Bu i\u015flem, \u00f6zellikle kuvvetli geli\u015fen ana\u00e7lar (Rupestris du Lot, 99R, Dogridge vb.) \u00fczerine a\u015f\u0131l\u0131 omcalar\u0131n ilk geli\u015fme y\u0131llar\u0131nda son derece \u00f6nemlidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu s\u00fcrg\u00fcnlerin geli\u015fmesine izin verildi\u011finde, omcan\u0131n topraktan ald\u0131\u011f\u0131 su ve mineral besin maddeleri \u00f6ncelikli olarak bu s\u00fcrg\u00fcnler taraf\u0131ndan kullan\u0131laca\u011f\u0131ndan verimli toprak \u00fcst\u00fc k\u0131sm\u0131 h\u0131zla zay\u0131flar. Ana\u00e7ta olu\u015fan s\u00fcrg\u00fcnlerin diplerinden kopar\u0131lmas\u0131 olduk\u00e7a zor bir i\u015flemdir. Bu y\u00fczden bunlar\u0131n m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu\u00a0kadar k\u00f6rpe iken al\u0131nmas\u0131 gerekir. Aksi takdirde odunla\u015facak olan bu s\u00fcrg\u00fcnlerin al\u0131nmas\u0131 \u00e7ok g\u00fc\u00e7le\u015fecektir.<\/p>\n Ba\u011fc\u0131l\u0131kta toprak i\u015fleme, yabanc\u0131 otlarla m\u00fccadele, topra\u011f\u0131n havaland\u0131r\u0131lmas\u0131 ve \u0131s\u0131t\u0131lmas\u0131, toprakta bulunan bitki besin maddelerinin al\u0131m\u0131n\u0131n kolayla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve kay\u0131plar\u0131n \u00f6nlenmesi, topra\u011f\u0131n su tutma kapasitesinin artt\u0131r\u0131lmas\u0131, sulama ve ya\u011f\u0131\u015flardan sonra toprak y\u00fczeyinde olu\u015fan kaymak tabakas\u0131n\u0131n k\u0131r\u0131larak su kayb\u0131n\u0131n \u00f6nlenmesi, g\u00fcbrelerin topra\u011fa kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 amac\u0131yla yap\u0131l\u0131r (7, 15, 19). Toprak i\u015flemenin temel ama\u00e7lar\u0131ndan birisi, ba\u011flarda yabanc\u0131 otlar\u0131n ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc yabanc\u0131 otlar, topraktaki su ve besin maddelerinin kullan\u0131m\u0131nda omcalarla rekabete girerek, onlar\u0131n geli\u015fmelerini, \u00fcr\u00fcn verim ve kalitesini olumsuz y\u00f6nde etkiler. Yap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rmada yabanc\u0131 otlar\u0131n 1 kg kuru madde yap\u0131m\u0131 i\u00e7in 537-657 lt., k\u00fclt\u00fcr bitkilerinin ise 242-320 lt. suya ihtiya\u00e7 duyduklar\u0131 tesbit edilmi\u015ftir. Bu durum \u00fclkemiz gibi ba\u011flar\u0131n genellikle sulanamad\u0131\u011f\u0131, yani toprak suyunun s\u0131n\u0131rl\u0131 oldu\u011fu yerlerde \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Yine \u00fclkemizde yap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rmada, ba\u011flarda yabanc\u0131 otlardan kaynaklanan \u00fcr\u00fcn kayb\u0131n\u0131n % 5,8 oldu\u011fu belirlenmi\u015ftir (20). Ayr\u0131ca yabanc\u0131 otlar, pek \u00e7ok hastal\u0131k etmenine konuk\u00e7u ya da ara konuk\u00e7u olduklar\u0131ndan dolayl\u0131 yoldan da zararl\u0131 olurlar.<\/p>\n Asman\u0131n k\u00f6kleri, iyi havalanmayan topraklarda yeterince geli\u015femedi\u011finden, su ve besin maddesi al\u0131m\u0131 azalarak, geli\u015fme zay\u0131flamaktad\u0131r. Bu tip topraklarda, asman\u0131n k\u00f6kleri derine gidemedi\u011finden k\u0131\u015f\u0131n \u015fiddetli donlardan, yaz\u0131n ise a\u015f\u0131r\u0131 s\u0131caklardan zarar g\u00f6rebilir. Bu nedenle, topra\u011f\u0131n i\u015flenerek havaland\u0131r\u0131lmas\u0131, asma k\u00f6klerinin derinlere do\u011fru inerek su ve besin sa\u011flama alan\u0131n\u0131 geni\u015fletmesini ve daha kuvvetli geli\u015fmesini sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 gibi d\u00fc\u015f\u00fck ve y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131klar\u0131n zararl\u0131 etkilerini de \u00f6nlemektedir. Toprak i\u015fleme ile topra\u011f\u0131n aktar\u0131lmas\u0131, toprakta hava-su dengesini sa\u011flamak a\u00e7\u0131s\u0131ndan da \u00f6nemlidir. \u0130yi havalanmayan ve y\u00fcksek su tutma kapasitesine sahip olan a\u011f\u0131r yap\u0131l\u0131 topraklar genellikle so\u011fuk; kumlu ve iyi i\u015flenmi\u015f t\u0131nl\u0131 topraklar ise s\u0131cakt\u0131r. Zaman\u0131nda ve do\u011fru \u015fekilde yap\u0131lan toprak i\u015fleme ile hem hava-su dengesi, hem de toprak s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 d\u00fczenlenmi\u015f olmaktad\u0131r.<\/p>\n Ya\u011f\u0131\u015flardan ve sulamadan sonra toprak y\u00fczeyinde ge\u00e7irimsiz bir tabaka olu\u015fmaktad\u0131r. Kaymak tabakas\u0131 olarak adland\u0131r\u0131lan bu olu\u015fum, a\u011f\u0131r yap\u0131l\u0131 topraklarda daha da \u00f6nem arzeder. Bu tabaka hemen k\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. Aksi halde, daha sonraki ya\u011f\u0131\u015f ve sulama sular\u0131n\u0131n topra\u011fa i\u015flemeden y\u00fczey ak\u0131\u015f\u0131 \u015feklinde ak\u0131p gitmesine ve ayr\u0131ca toprakta bulunan suyun, olu\u015fan \u00e7atlaklardan h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde buharla\u015farak kaybolmas\u0131na neden olur. Bu nedenle, \u00f6zellikle yaz d\u00f6neminde meydana gelen ya\u011f\u0131\u015flardan veya sulamalardan sonra olu\u015fan kaymak tabakas\u0131n\u0131n k\u0131r\u0131lmas\u0131 amac\u0131yla mutlaka y\u00fczeysel toprak i\u015fleme yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n Ticari g\u00fcbrelerden \u00f6zellikle fosforlu ve potasyumlu olanlar\u0131n toprak i\u00e7indeki hareket h\u0131zlar\u0131 yava\u015f oldu\u011fundan, bu g\u00fcbrelerin toprakta aktif k\u00f6k derinli\u011fine verilmeleri gerekir. Genellikle, ge\u00e7 sonbaharda 15-20 cm derinli\u011fe verilen bu g\u00fcbrelerin etkinli\u011fini artt\u0131rmak i\u00e7in, pullukla 20-25 cm derinli\u011finde toprak i\u015fleme \u00f6nerilmektedir. Amonyak (NH3) halinde azot kayb\u0131n\u0131 \u00f6nlemek amac\u0131yla da, azotlu g\u00fcbrelemeden hemen sonra, y\u00fczlek toprak i\u015fleme yap\u0131larak bu g\u00fcbreler toprak i\u00e7ine kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. Sonbaharda 20-25 cm derinlikte yap\u0131lan toprak i\u015flemenin temel amac\u0131, k\u0131\u015f ya\u011f\u0131\u015flar\u0131n\u0131n toprak i\u00e7erisine i\u015flemesini sa\u011flayarak, bu \u015fekilde topra\u011f\u0131n su tutma kapasitesini artt\u0131rmakt\u0131r. Ayr\u0131ca , yaz d\u00f6neminde kontrol edilememi\u015f yabanc\u0131 otlar da bu toprak i\u015flemeyle ba\u011fdan uzakla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. Sonbahar toprak i\u015flemesinde toprak, kesekli olarak b\u0131rak\u0131l\u0131r. K\u0131\u015f ya\u011f\u0131\u015flar\u0131 ile birlikte bu kesekler kolayca par\u00e7alanarak ufalan\u0131r. \u0130lkbahar ve yaz d\u00f6neminde daha y\u00fczlek (10-15 cm\u2019den) yap\u0131lan toprak i\u015flemesinin ama\u00e7lar\u0131 ise, yabanc\u0131 ot kontrol\u00fc, ya\u011f\u0131\u015flar ve ta\u015f\u0131rma \u015feklindeki sulamalardan sonra olu\u015fan kaymak tabakas\u0131n\u0131n k\u0131r\u0131larak topra\u011f\u0131n havaland\u0131r\u0131lmas\u0131 ve su kayb\u0131n\u0131n \u00f6nlenmesidir.<\/p>\n Sulama, topra\u011f\u0131n verimlilik ve yap\u0131s\u0131na zarar vermeden birim alandan daha fazla \u00fcr\u00fcn almak i\u00e7in, asma k\u00f6k derinli\u011findeki eksik nemi yapay olarak tamamlamak ve kullan\u0131labilir nemi en uygun d\u00fczeyde tutmakt\u0131r. Ya\u011f\u0131\u015f rejimi d\u00fczensiz ve yetersiz ise ba\u011flarda mutlaka sulama yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n \u00dclkemizde ba\u011fc\u0131l\u0131k yap\u0131lan b\u00f6lgelerde ya\u011f\u0131\u015flar, k\u0131\u015f veya ilkbahar aylar\u0131nda d\u00fc\u015fmekte ve topraklar\u0131m\u0131zda biriken (rezerv) su, haziran ortalar\u0131na kadar genellikle yeterli olmaktad\u0131r. Haziran ay\u0131ndan sonra iklimi \u00e7ok kurak ge\u00e7en yerlerde gerekli olan suyu mutlaka sulama ile kar\u015f\u0131lamak gerekir. Asman\u0131n normal bir b\u00fcy\u00fcme ve geli\u015fme g\u00f6sterebilmesi i\u00e7in k\u00f6k derinli\u011findeki nem oran\u0131 s\u00fcrekli solma noktas\u0131na d\u00fc\u015fmemelidir. Nem kapsam\u0131 bu d\u00fczeye d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc zaman asma devaml\u0131 solma g\u00f6sterir, k\u00f6klerin \u00e7evresinde su olsa bile tekrar canlanamaz, b\u00fcy\u00fcme ve di\u011fer bitki fonksiyonlar\u0131 devam edemez, asma stress belirtileri g\u00f6stermeye ba\u015flar. S\u00fcrekli solma noktas\u0131 bitki geli\u015fmesinde kritik bir noktad\u0131r. \u0130lkbahar ve yaz d\u00f6nemi ba\u015flang\u0131c\u0131nda, etkin k\u00f6k b\u00f6lgesinde uygun toprak nemi, yeterli besin maddesi olan ve dikkatli uygulanan k\u00fclt\u00fcrel ko\u015fullar alt\u0131nda geli\u015fen asmada; \u00f6nce kuvvetli bir s\u00fcrg\u00fcn ve yaprak b\u00fcy\u00fcmesi g\u00f6r\u00fcl\u00fcr, daha sonra s\u00fcrg\u00fcn b\u00fcy\u00fcmesi giderek yava\u015flar ve tane irile\u015fmeye ba\u015flar. S\u00fcrg\u00fcn b\u00fcy\u00fcmesi, olgunla\u015fma d\u00f6nemine do\u011fru giderek azal\u0131r, hasattan bir s\u00fcre \u00f6nce ve sonra iyice yava\u015flar. \u00d6zellikle hasattan sonra s\u00fcrg\u00fcn giderek odunla\u015f\u0131r ve yaln\u0131zca s\u00fcrg\u00fcn ucu \u00e7ok az bir b\u00fcy\u00fcme g\u00f6sterir. Yaprak b\u00fcy\u00fcmesi ise tamamen durur, \u00e7e\u015fide ba\u011fl\u0131 olarak ye\u015filden sar\u0131ms\u0131 ye\u015file, k\u0131rm\u0131z\u0131ya, k\u0131rm\u0131z\u0131dan ye\u015file do\u011fru de\u011fi\u015fir ve sonra d\u00f6k\u00fcl\u00fcrler (2).<\/p>\n Asman\u0131n k\u00f6k b\u00f6lgesinde yeterli nem oldu\u011fu s\u00fcrece bu olaylar normal bir \u015fekilde geli\u015fir. Ancak yukar\u0131da da s\u00f6z edildi\u011fi gibi etkin k\u00f6k derinli\u011findeki nem, yetersiz duruma d\u00fc\u015ferse asmada ba\u015fl\u0131ca \u015fu belirtiler g\u00f6r\u00fcl\u00fcr:<\/p>\n 1-S\u00fcrg\u00fcn geli\u015fmesi \u00f6nce yava\u015flar sonra tamamen durur, s\u00fcrg\u00fcnler k\u0131sa ve zay\u0131f kal\u0131r, erken odunla\u015fmaya ba\u015flarlar.<\/p>\n 2-\u00d6nce s\u00fcrg\u00fcn ucu ve gen\u00e7 yapraklar solmaya ve p\u00f6rs\u00fcmeye ba\u015flar, yaprak renkleri, canl\u0131 ye\u015fil renklerden koyu grimsi renklere d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr.<\/p>\n 3-E\u011fer su azalmaya devam ederse, gen\u00e7 yapraklar kenarlar\u0131ndan k\u0131vr\u0131lmaya ba\u015flar, ya\u015fl\u0131 yapraklar kenarlar\u0131ndan ba\u015flayarak kahverengile\u015fir ve giderek kurur, \u00f6l\u00fcr ve sonu\u00e7ta d\u00f6k\u00fcl\u00fcrler.<\/p>\n 4-Yaprak koltuklar\u0131nda farkl\u0131la\u015fan k\u0131\u015fl\u0131k g\u00f6zler, verimlilik y\u00f6n\u00fcnden farkl\u0131la\u015fmazlar.<\/p>\n 5-Geli\u015fmekte olan taneler, tam irili\u011fine ula\u015famazlar, renkleri tam geli\u015fmez, kabuklar\u0131 kal\u0131n, genellikle kuru madde oran\u0131 d\u00fc\u015f\u00fck ve asit oran\u0131 y\u00fcksek olur.<\/p>\n 6-Olgunla\u015fma gecikir ve \u00fcr\u00fcnde hem kalite hem de kantite d\u00fc\u015f\u00fck olur.<\/p>\n 7-\u015earapl\u0131k \u00fcz\u00fcmlerde \u015f\u0131ra oran\u0131 d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011fu gibi aromatik maddelerin, tanede yeterli say\u0131da ve miktarda sentezlenmesi de geri kal\u0131r ve bu y\u00fczden elde edilen \u015farab\u0131n kalitesi d\u00fc\u015f\u00fck olur.<\/p>\n 8-Tane irile\u015fme d\u00f6neminde yeterli nem bulamam\u0131\u015f ise asmaya s\u00fcrekli solma noktas\u0131na ula\u015ft\u0131ktan sonra su verilse bile taneler normal irili\u011fine ula\u015famazlar ve ayr\u0131ca donuk renkli kal\u0131rlar.<\/p>\n 9-Normal ko\u015fullarda hasattan hemen \u00f6nce veya sonra k\u00f6k b\u00f6lgesinde nemin azalmas\u0131, s\u00fcrg\u00fcn geli\u015fmesini s\u0131n\u0131rland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in olgunla\u015fmay\u0131 h\u0131zland\u0131rabilir. Ancak bu da tanede (normal olgunla\u015fmada oldu\u011fu gibi) turgoriteden kaynaklanan dirili\u011fi, gevreklili\u011fi ve tane eti sertli\u011finde bir art\u0131\u015f sa\u011flayamaz.<\/p>\n 10-Hasattan sonra asmada genellikle s\u00fcrg\u00fcn b\u00fcy\u00fcmesi \u00e7ok azd\u0131r. Daha \u00e7ok s\u00fcrg\u00fcnler olgunla\u015farak odunla\u015f\u0131rlar. Etkili k\u00f6k b\u00f6lgesindeki nemin s\u00fcrekli solma noktas\u0131n\u0131n \u00fczerinde bulunmas\u0131 bu odunla\u015fman\u0131n daha iyi olmas\u0131n\u0131 sa\u011flamaktad\u0131r. \u0130yi odunla\u015fan s\u00fcrg\u00fcnler ise d\u00fc\u015f\u00fck k\u0131\u015f s\u0131cakl\u0131klar\u0131na daha iyi dayan\u0131rlar. Bu nedenle hasattan sonra da gerektik\u00e7e ba\u011flar sulanmal\u0131d\u0131r. \u00d6zellikle s\u0131cak ve kurak b\u00f6lgelerde yeti\u015fen ve Haziran-Temmuz aylar\u0131nda hasat edilen sofral\u0131k \u00fcz\u00fcmlerde asma hasattan sonra en az bir veya birka\u00e7 defa sulanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n <\/p>\n Asman\u0131n su t\u00fcketimi, vegetasyon devresinde hem bitkinin transpirasyonla harcad\u0131\u011f\u0131, hem de kapillarite denilen k\u0131lcal hava bo\u015fluklar\u0131ndan topra\u011f\u0131n evaporasyonla buharla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 su toplam\u0131d\u0131r. Yani asman\u0131n su t\u00fcketimi evapotranspirasyonla kaybolan suyun toplam\u0131na e\u015fittir.Sulaman\u0131n ba\u015fl\u0131ca amac\u0131; asmada vegetatif ve generatif geli\u015fme y\u00f6n\u00fcnden denge sa\u011flamak \u00fczere t\u00fcketilen suyun, uygun miktarda ve do\u011fru bir zamanda kar\u015f\u0131lanmas\u0131d\u0131r. \u00dclkemizde ba\u011flar sulanmaz diye genel bir kan\u0131 vard\u0131r. Ancak iyi kaliteli bir verim<\/p>\n i\u00e7in gerektik\u00e7e sulama mutlaka yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Sulama, verim art\u0131\u015f\u0131n\u0131n % 30-40 oran\u0131nda sa\u011fland\u0131\u011f\u0131 bir k\u00fclt\u00fcrel uygulamad\u0131r. \u00dclkemizde G\u00f6ller b\u00f6lgesinde ve Ege b\u00f6lgesinde \u00f6zellikle \u00e7ekirdeksiz \u00fcz\u00fcm ba\u011flar\u0131nda sulama yap\u0131lmaktad\u0131r. Kurak ve yar\u0131 kurak ge\u00e7en ba\u011f b\u00f6lgelerinde sulama yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n Asman\u0131n, 1 gr kuru madde meydana getirmesi i\u00e7in yapraklar\u0131ndan 1 litre su harcamas\u0131 gerekir. Yapraklardan normal ko\u015fullarda her cm2\u2019den saatte 20-60 ml su buharla\u015fmaktad\u0131r (20-60 ml\/cm2\/h). Ayr\u0131ca vegetasyon i\u00e7inde 450 mm\/m2 suya gerek duymaktad\u0131r. Bunun 250-300 mm\u2019si bu d\u00f6nem i\u00e7inde buharla\u015ft\u0131\u011f\u0131ndan, asmada normal bir geli\u015fme ve meyve verimi i\u00e7in vegetasyon devresi i\u00e7inde yakla\u015f\u0131k olarak 700-750 mm\/m2 ya\u011f\u0131\u015f almas\u0131 gerekir. E\u011fer bu miktar topraktan sa\u011flanamazsa \u00f6zellikle kurak ve yar\u0131 kurak iklim ko\u015fullar\u0131nda sulama ile bunun kar\u015f\u0131lanmas\u0131 gerekir (21). Yukar\u0131da g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi asman\u0131n vegetasyon devresi i\u00e7inde gerek duyulan su ihtiyac\u0131 (ya\u011f\u0131\u015f), o devre i\u00e7inde d\u00fczenli bir da\u011f\u0131l\u0131\u015f g\u00f6stermelidir. Ba\u011flardan maksimum verim elde etmek i\u00e7in sulamada verilecek su miktar\u0131 \u00fcz\u00fcm \u00e7e\u015fidine, anac\u0131n k\u00f6k sistemine, toprak tipine, asman\u0131n vegetasyon devresinde ald\u0131\u011f\u0131 ya\u011f\u0131\u015flara ve bunun y\u0131l i\u00e7indeki da\u011f\u0131l\u0131\u015f\u0131na, sulama sistemine ve k\u00fclt\u00fcrel uygulamalara g\u00f6re de\u011fi\u015fmekle birlikte 150-2500 mm aras\u0131nda de\u011fi\u015fen bir de\u011fer g\u00f6sterdi\u011fi belirtilmektedir (21).<\/p>\n Ba\u011fc\u0131l\u0131kta verim ve kalitenin artt\u0131r\u0131lmas\u0131na y\u00f6nelik k\u00fclt\u00fcrel uygulamalar\u0131n i\u00e7erisinde g\u00fcbrelemenin ayr\u0131 bir \u00f6nemi vard\u0131r. Ba\u011flarda uygun ve dengeli bir g\u00fcbrelemenin yap\u0131labilmesi i\u00e7in \u00f6ncelikle ba\u011f topra\u011f\u0131n\u0131n verimlilik d\u00fczeyinin ve nem kapsam\u0131n\u0131n bilinmesi gerekir. \u00d6zellikle sulama yap\u0131lamayan ve fazla ya\u011f\u0131\u015f almayan ba\u011f b\u00f6lgelerinde, su fakt\u00f6r\u00fc daha da \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc su noksanl\u0131\u011f\u0131, g\u00fcbrelemenin olumlu etkisini b\u00fcy\u00fck oranda azaltmaktad\u0131r. Ba\u011flarda di\u011fer gerekli k\u00fclt\u00fcrel i\u015flemlerle birlikte ger\u00e7ekle\u015ftirilecek etkili ve dengeli bir g\u00fcbreleme; hem topra\u011f\u0131n fiziksel, kimyasal ve biyolojik yap\u0131s\u0131n\u0131 iyile\u015ftirmekte; hem de asmalar\u0131n her y\u0131l geli\u015fme ve \u00fcr\u00fcn i\u00e7in kullanmak \u00fczere topraktan kald\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bitki besin maddelerini topra\u011fa yeniden kazand\u0131rmaktad\u0131r (22, 23). Bu nedenle, asman\u0131n normal bir geli\u015fme g\u00f6sterebilmesi ve istenilen verim vekalitede \u00fcr\u00fcn al\u0131nabilmesi i\u00e7in her y\u0131l topraktan kald\u0131rd\u0131\u011f\u0131 besin maddelerini d\u00fczenli bir g\u00fcbreleme ile topra\u011fa tekrar iade edilmesi gerekir. Ba\u011flar hem organik hem de inorganik g\u00fcbrelerle g\u00fcbrelenmektedir.<\/p>\n Ba\u011flara Organik G\u00fcbrelerin Verilmesi<\/strong><\/p>\n Ba\u011flara organik g\u00fcbreler topraktan, organik madde gereksinimini kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in verilmektedir. Asma i\u00e7in ba\u011f topra\u011f\u0131ndaki organik madde miktar\u0131, baz\u0131 hallerde topraktaki besin maddeleri miktarlar\u0131ndan daha da \u00f6nemlidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc asma, di\u011fer meyve t\u00fcrlerinden farkl\u0131 olarak besin maddelerince nisbeten fakir topraklarda da geli\u015febilmekte, fakat organik maddelerce fakir topraklarda normal bir geli\u015fme g\u00f6sterememekte ve verimlili\u011fi de \u00e7ok azalmaktad\u0131r. (22). Ba\u011fc\u0131l\u0131kta organik madde kayna\u011f\u0131 olarak kullan\u0131lan ba\u015fl\u0131ca materyaller \u00f6nem s\u0131ras\u0131na g\u00f6re; \u00e7iftlik g\u00fcbresi, ye\u015fil g\u00fcbre, kompost ve samand\u0131r.<\/p>\n Ba\u011flara Mineral G\u00fcbrelerin Verilmesi<\/strong><\/p>\n Asma topraktan her y\u0131l belli miktarda makro ve mikro mineral besin maddelerini alarak b\u00fcy\u00fcmesini, geli\u015fmesini ve \u00fcr\u00fcn verimini devam ettirir. Asma uzun \u00f6m\u00fcrl\u00fc bir bitkidir. \u00dcr\u00fcn veriminin s\u00fcrekli ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 olmas\u0131 i\u00e7in asman\u0131n her y\u0131l topraktan kald\u0131rd\u0131\u011f\u0131 mineral besin maddelerinin g\u00fcbreleme ile topra\u011fa iade edilmesi gerekir. Bunlar topra\u011fa g\u00fcbreleme ile tekrar ilave edilmedi\u011fi takdirde, asman\u0131n \u00fcr\u00fcn veriminde ve kalitesinde bir azal\u0131\u015fa neden oldu\u011fu gibi bir \u00e7ok besin maddesi noksanl\u0131k arazlar\u0131 da g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. \u00c7\u00fcnk\u00fc mineral besin maddelerinin h\u00fccre d\u00fczeyinde a\u015fa\u011f\u0131da belirtilen \u00f6nemli fizyolojik etkileri vard\u0131r.<\/p>\n – H\u00fccre \u00e7eperi ve protoplazma bile\u015fiklerinin olu\u015fumu; mineral elementler, \u00e7eper ve protoplazma yap\u0131s\u0131na kat\u0131lan molek\u00fcllerin yap\u0131s\u0131nda daima yer al\u0131rlar.<\/p>\n – H\u00fccrelerde ozmotik bas\u0131nc\u0131n olu\u015fmas\u0131nda ve de\u011fi\u015fiminde etkili olurlar.<\/p>\n – Mineral besin maddeleri, h\u00fccre \u00f6zsuyunda fosfat ve karbonatlarla olu\u015fturdu\u011fu bile\u015fiklerle, h\u00fccrede pH\u2019y\u0131 d\u00fczenleyerek tampon \u00e7\u00f6zelti olarak da i\u015f g\u00f6r\u00fcrler.<\/p>\n – Sitoplazmik membranda permeabiliteye etkili olurlar. H\u00fccre sitoplazmik zarlar\u0131n\u0131n ge\u00e7irgenli\u011fi, h\u00fccrenin temasta oldu\u011fu katyon ve anyonlar etkilidir.<\/p>\n – Mineral elementlerin zehirlilik etkileri: A\u011f\u0131r metaller h\u00fccrede proteinlerle birle\u015ferek \u00e7\u00f6kelmeler ve bunun sonucunda da zehirlilik etkisini yarat\u0131rlar. Bu etkiye sahip elementlerin ba\u015f\u0131nda Pb, Hg, Mg, Cu, Al, Ar, Ba, Mo, Ni, Se, Ag ve Zn gelmektedir.<\/p>\n – Baz\u0131 mineral besin maddeleri, antagonistik ve sinerjistik etkiye sahiptirler. Ayr\u0131ca ba\u015fta Fe, Cu ve Zn olmak \u00fczere bir \u00e7ok element, bir \u00e7ok enzimin prostetik grublar\u0131 olarak katalitik etkide bulunabilirler (24, 25).<\/p>\n Ba\u011flarda en \u00e7ok ba\u011f zararl\u0131lar\u0131 (floksera, nematodlar, salk\u0131m g\u00fcvesi, tripsler, ba\u011f uyuzu, k\u0131rm\u0131z\u0131 \u00f6r\u00fcmcekler, ba\u011f maymuncu\u011fu, haziran b\u00f6cekleri, ku\u015flar, ar\u0131lar vb.), mantari hastal\u0131klar (k\u00fclleme, mildiy\u00f6, \u00f6l\u00fc kol, antraknoz, gri k\u00fcf, kav, k\u00f6k \u00e7\u00fcr\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc vb.), bakteriyel hastal\u0131klar (ba\u011f kanseri, bakteriyel yan\u0131kl\u0131k, asma vebas\u0131 vb.), vir\u00fcs ve vir\u00fcs benzeri hastal\u0131klar (k\u0131sa bo\u011fum, yaprak k\u0131v\u0131rc\u0131kl\u0131\u011f\u0131, benek ve sar\u0131 benek hastal\u0131klar\u0131 vb.) etkili olarak ba\u011fda \u00f6nemli ekonomik kay\u0131plara sebep olabilmektedirler. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu kay\u0131plar\u0131 en aza indirmek amac\u0131yla entegre m\u00fccadele y\u00f6ntemi uygulanmas\u0131 tavsiye edilmektedir. Bu sayede hem ekonomik kay\u0131plar d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmekte hem de \u00e7evre ve do\u011faya fazla zarar verilmemektedir (26). Entegre m\u00fccadele; hastal\u0131k ve zararl\u0131 t\u00fcrlerin populasyon dinamikleri ile \u00e7evre ili\u015fkilerini dikkate alarak, uygun olan b\u00fct\u00fcn m\u00fccadele metodlar\u0131n\u0131 ve tekniklerini uyumlu bir \u015fekilde kullanarak, bunlar\u0131n populasyonlar\u0131n\u0131 ekonomik zarar seviyesinin alt\u0131nda tutan bir sistemdir.<\/p>\n Entegre M\u00fccadelenin \u00d6nemi<\/strong><\/p>\n Geli\u015fig\u00fczel ve yo\u011fun olarak kullan\u0131lan ila\u00e7lar;<\/p>\n – Canl\u0131lar aras\u0131nda varolan do\u011fal dengeyi bozar,<\/p>\n – \u0130nsan ve s\u0131cakkanl\u0131larda do\u011frudan veya dolayl\u0131 olarak zehirlenmelere yol a\u00e7ar,<\/p>\n – Toprak, su ve hava gibi \u00e7evre unsurlar\u0131nda kirlenmeye neden olur,<\/p>\n – Hastal\u0131k ve zararl\u0131lar\u0131n zamanla ila\u00e7lara kar\u015f\u0131 diren\u00e7 kazanmalar\u0131na neden olur,<\/p>\n – \u00dcr\u00fcnlerde kal\u0131nt\u0131 b\u0131rak\u0131r.<\/p>\n <\/p>\n Entegre M\u00fccadelenin Amac\u0131<\/strong><\/p>\n – Bitkisel \u00fcretimin artt\u0131r\u0131lmas\u0131, kaliteli ve pestisit kal\u0131nt\u0131s\u0131 bulunmayan \u00fcr\u00fcn elde edilmesi,<\/p>\n – Do\u011fal d\u00fc\u015fmanlar\u0131n korunmas\u0131 ve te\u015fvik edilmesi,<\/p>\n – Tarla, bah\u00e7e ve ba\u011flar\u0131n d\u00fczenli olarak kontrol edilmesi,<\/p>\n – \u00c7ift\u00e7ilerin kendi tarlas\u0131, bah\u00e7esi veya ba\u011f\u0131n\u0131n uzman\u0131 haline getirilmesi.<\/p>\n Entegre M\u00fccadelenin \u0130lkeleri<\/strong><\/p>\n – Entegre m\u00fccadele programlar\u0131, ana hastal\u0131k ve ana zararl\u0131 hedef al\u0131narak haz\u0131rlan\u0131r,<\/p>\n – Di\u011fer hastal\u0131k ve zararl\u0131lar g\u00f6z ard\u0131 edilmez. Ancak di\u011fer zararl\u0131lar ile m\u00fccadele zaman\u0131na karar vermede ekonomik zarar e\u015fikleri dikkate al\u0131n\u0131r,<\/p>\n – Hastal\u0131k, zararl\u0131 ve yabanc\u0131 otlarla m\u00fccadelede k\u00fclt\u00fcrel \u00f6nlemlere \u00f6ncelik verilir,<\/p>\n – Entegre m\u00fccadelede do\u011fada mevcut faydal\u0131lar\u0131n korunmas\u0131 ve desteklenmesi esast\u0131r,<\/p>\n – E\u011fer kimyasal m\u00fccadele yap\u0131lacaksa, s\u0131cakkanl\u0131lara ve faydal\u0131lara zehirlili\u011fi en d\u00fc\u015f\u00fck, dayan\u0131kl\u0131l\u0131k riski az, \u00e7evre dostu, k\u0131saca entegre m\u00fccadeleye uygun ila\u00e7lar se\u00e7ilir,<\/p>\n – Entegre m\u00fccadelede hastal\u0131k, zararl\u0131 ve yabanc\u0131 otlar\u0131n m\u00fccadelesi birbirini destekleyici olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n Ba\u011fc\u0131l\u0131kta \u0131slah \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ile bir yandan verimli ve kaliteli \u00fcz\u00fcm \u00e7e\u015fitleri ara\u015ft\u0131r\u0131l\u0131rken bir yandan da b\u00fcy\u00fcmeyi d\u00fczenleyici maddeler kullan\u0131larak verim ve kalitenin artt\u0131r\u0131lmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Genel olarak di\u011fer bah\u00e7e bitkilerinde oldu\u011fu gibi ba\u011flarda da b\u00fcy\u00fcmeyi d\u00fczenleyicilerin verim ve kalite \u00fczerine etkisi maddenin yap\u0131s\u0131na, konsantrasyon ve uygulama zaman\u0131na g\u00f6re de\u011fi\u015fmektedir (1). \u00dcz\u00fcmlerde ekonomik meyve tutum oran\u0131 olduk\u00e7a farl\u0131l\u0131k g\u00f6stermekte ve %20\u2019den %55\u2019e kadar de\u011fi\u015fmektedir. Zay\u0131f tutum d\u00f6nemlerinde bu oran\u0131n %20\u2019nin alt\u0131na kadar d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc g\u00f6zlenmi\u015ftir. B\u00fcy\u00fcmeyi d\u00fczenleyici maddeler ile yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar \u00f6zellikle 4-CPA, gibberellin ve CCC\u2019nin meyve tutumu \u00fczerinde etkili oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015ftir. Siyah ku\u015f \u00fcz\u00fcm\u00fcnde iyi bir meyve tutumu sa\u011flamak i\u00e7in tam \u00e7i\u00e7eklenmeden 3-6 g\u00fcn sonra 2-10 ppm konsantrasyonda bir uygulama yeterli olmaktad\u0131r. Bu dozda yap\u0131lan 4-CPA p\u00fcsk\u00fcrtmesi ile meyve tutumu ve tane b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn, bilezik alma uygulamas\u0131na e\u015fit veya daha fazla oldu\u011fu bildirilmi\u015ftir (1). Y\u00fcksek konsantrasyonlarda 4-CPA uygulan\u0131rsa asmalara zarar verebilmekte veya \u00e7i\u00e7eklenme d\u00f6neminde erken uygulan\u0131rsa tanelerin i\u00e7inde sert, fakat i\u00e7i bo\u015f \u00e7ekirdekler olu\u015fabilmektedir. Dolay\u0131s\u0131yla uygulama zaman\u0131 ve dozunun iyi belirlenmesi gerekir (27). Partenokarpik ve stenospermokarpik \u00e7e\u015fitlerde meyve tutumu, \u00e7i\u00e7eklenme s\u0131ras\u0131nda GA uygulamalar\u0131yla azal\u0131rken, bundan \u00f6nce ve sonraki uygulamalar ile artm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7ekirdekli \u00e7e\u015fitlerde GA, \u00e7ekirdekli tanelerin say\u0131s\u0131nda azalmaya, \u00e7ekirdeksiz tane say\u0131s\u0131nda ise art\u0131\u015fa neden olur (1, 28, 30).<\/p>\n Yap\u0131lan denemelerde CCC\u2019nin meyve tutumunu % 10-50, genelde % 20 oran\u0131nda artt\u0131rd\u0131\u011f\u0131 saptanm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00fcy\u00fcmeyi engelleyici etkiye sahip olan bu madde \u00e7i\u00e7ekten 1 veya 3 hafta \u00f6nce salk\u0131mlara veya t\u00fcm ye\u015fil aksama uyguland\u0131\u011f\u0131nda, meyve tutumunu \u00e7ekirdekli ve \u00e7ekirdeksiz \u00e7e\u015fitlerde \u00e7o\u011fu kez % 20\u2019den daha fazla artt\u0131rmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca \u00e7i\u00e7eklenmeden 2 hafta \u00f6nce CCC uygulamas\u0131 genellikle meyve tutumunu iyile\u015ftirmi\u015ftir. CCC\u2019nin meyve tutumunda sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 art\u0131\u015f\u0131n nedeni s\u00fcrg\u00fcn b\u00fcy\u00fcmesini engellemesinden kaynaklanmaktad\u0131r. Sentetik sitokinin olan PBA\u2019n\u0131n Cardinal \u00fcz\u00fcm \u00e7e\u015fidinde 300 ppm dozda uygulanmas\u0131 ile \u00e7ekirdekli tane tutumunda % 100 ve salk\u0131m a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131nda % 76 art\u0131\u015f art\u0131\u015f sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r (1,29).<\/p>\n Ba\u011fc\u0131l\u0131kta b\u00fcy\u00fcmeyi d\u00fczenleyici maddelerin \u00f6nemli ba\u015fka bir kullan\u0131m alan\u0131 \u00e7ekirdeksiz \u00fcz\u00fcm eldesinde kullan\u0131lmas\u0131d\u0131r. Bu konuda yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalarda \u00f6nemli sonu\u00e7lara ula\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Anob-E Sihahi \u00e7e\u015fidi \u00fczerinde yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalarda anthesisten 1-2 g\u00fcn \u00f6nce 40-60-80-100 ppm dozlar\u0131ndaki GA3\u2019e, salk\u0131mlar\u0131 band\u0131rma uygulamalar\u0131ndan al\u0131nan sonu\u00e7lara g\u00f6re GA \u00e7ekirdek deformasyonuna neden olmakta, fakat tozlanma ve d\u00f6llenme olduktan sonra etkili olmamaktad\u0131r. \u00c7avu\u015f \u00fcz\u00fcm \u00e7e\u015fidi \u00fczerinde yap\u0131lan bir \u00e7al\u0131\u015fmada GA\u2019n\u0131n 10-50-100 ve 500 ppm dozlar\u0131 tam \u00e7i\u00e7eklenme ve tam \u00e7i\u00e7eklenmeden 10 g\u00fcn sonra olmak \u00fczere iki kez uygulanm\u0131\u015f ve t\u00fcm dozlarda kesin \u00e7ekirdeksizlik elde edilmi\u015ftir. Yine yap\u0131lan di\u011fer bir \u00e7al\u0131\u015fmada Haf\u0131zali ve Perlette \u00e7e\u015fitlerinde 100 ppm, Hun \u00e7e\u015fidinde 50 ppm GA\u2019n\u0131n tam \u00e7i\u00e7eklenme zaman\u0131nda uygulanmas\u0131yla \u00e7ekirdeksizli\u011fin uyar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 tespit edilmi\u015ftir.(1, 29). B\u00fcy\u00fcme d\u00fczenleyici maddelerin ba\u011fc\u0131l\u0131kta kullan\u0131m alanlar\u0131ndan birisi de tane seyreltmenin sa\u011flanmas\u0131d\u0131r. Seyreltmenin amac\u0131 fazla miktardaki \u00fcr\u00fcn\u00fc azaltarak asmalarda normal miktarda \u00fcr\u00fcn y\u00fcklemesini sa\u011flamakt\u0131r. B\u00f6ylece \u00fcr\u00fcn kalitesi artt\u0131r\u0131l\u0131r, salk\u0131mlar\u0131n s\u0131k\u0131 olmas\u0131 nedeniyle olu\u015fan \u00e7\u00fcr\u00fcmelere engel olunur, salk\u0131mlar\u0131n daha kolay paketlenmesi sa\u011flan\u0131r (27). \u00dcz\u00fcmlerde elle seyreltme zor ve pahal\u0131oldu\u011fundan son y\u0131llarda kimyasal maddelerle seyreltme \u00f6nem kazanmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.B\u00fcy\u00fcmeyi d\u00fczenleyici maddelerin kullan\u0131lmalar\u0131 i\u015fg\u00fcc\u00fcn\u00fc olduk\u00e7a azalt\u0131r ve \u00f6zellikle<\/p>\n kurutmal\u0131k ve \u015farapl\u0131k \u00e7e\u015fitlerde yap\u0131lmas\u0131 uygundur (1). S\u0131k salk\u0131ml\u0131 \u00e7e\u015fitlerdesalk\u0131m\u0131 seyrekle\u015ftirmek amac\u0131yla da b\u00fcy\u00fcmeyi d\u00fczenleyici maddeler kullan\u0131labilir.<\/p>\n \u015earapl\u0131k \u00fcz\u00fcmlerde yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalarda s\u00fcrg\u00fcnler 40-50 cm uzunlukta iken ve \u00e7i\u00e7eklenmeden yakla\u015f\u0131k 3 hafta \u00f6nce 1-10 ppm dozunda GA\u2019n\u0131n sadece salk\u0131mlara gelecek \u015fekilde p\u00fcsk\u00fcrt\u00fclmesi, salk\u0131mlar\u0131n daha seyrek yap\u0131da olmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r (27). Sultani \u00e7ekirdeksiz \u00e7e\u015fidinde \u00e7i\u00e7eklenme d\u00f6neminde 20-45 ppm dozunda GA uygulan\u0131rsa salk\u0131mlarda seyreltme sa\u011flanabilir. Ancak \u00e7ekirdekli sofral\u0131k \u00fcz\u00fcmlerde salk\u0131m seyreltmek amac\u0131yla GA uygulamas\u0131ndan ka\u00e7\u0131nmak gerekir. \u00c7\u00fcnk\u00fc tanelerde boncuklanma olabildi\u011fi i\u00e7in salk\u0131mlar\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc bozulabilir (27). B\u00fcy\u00fcmeyi d\u00fczenleyici maddelerin seyreltmedeki olumlu etkisine kar\u015f\u0131n, y\u00fcksek konsantrasyonlarda kullan\u0131lan gibberellin, \u00e7ekirdekli \u00e7e\u015fitlerde sonraki b\u00fcy\u00fcme mevsiminde tomurcuk b\u00fcy\u00fcmesini azaltabilece\u011fi san\u0131lmaktad\u0131r (1, 30). \u00c7ekirdekli sofral\u0131k \u00fcz\u00fcm \u00e7e\u015fitlerinden baz\u0131lar\u0131nda taneler turgorunu kaybetmekte ve hasattan 1 ay kadar \u00f6nce buru\u015fmaktad\u0131r. Bu durumu \u00f6nlemek amac\u0131yla tane tutumundan 1-2 hafta sonra 20 ppm dozunda GA uygulanabilir (27). Tane irili\u011finin artt\u0131r\u0131lmas\u0131 amac\u0131yla gibberellinler, en \u00f6nemli h\u00fccre b\u00fcy\u00fcten\u00a0hormonlar olarak \u00f6zellikle \u00e7ekirdeksiz \u00fcz\u00fcmler \u00fczerindeki etkilerinden dolay\u0131 yayg\u0131n \u015fekilde kullan\u0131lmaktad\u0131rlar. Bu ama\u00e7la Sultani \u00c7ekirdeksiz \u00fcz\u00fcm \u00e7e\u015fidinde GA yayg\u0131n olarak kullan\u0131lmakta ve iki uygulama \u00f6nerilmektedir (28):<\/p>\n – GA uygulamas\u0131, 2,5-20 ppm konsantrasyonda ve takkelerin % 20-80\u2019i d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc zaman yap\u0131l\u0131r. Bu \u015fekilde tane tutumu azalt\u0131larak salk\u0131mlarda uzama, tane b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnde bir miktar art\u0131\u015f sa\u011flan\u0131r.<\/p>\n – GA uygulamas\u0131, 20 ve 40 ppm\u2019de ayn\u0131 asmalarda, tane tutumu devresinde ve genellikle ilk uygulamadan 10-14 g\u00fcn sonra yap\u0131l\u0131r. Bu uygulama tane b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc artt\u0131r\u0131r.Ku\u015f \u00fcz\u00fcmlerinde \u00e7i\u00e7eklenme sonuna do\u011fru at\u0131lan 2,5-5 ppm\u2019lik GA, bilezik alman\u0131n veya 4-CPA uygulamas\u0131n\u0131n yerine ge\u00e7mi\u015ftir. Ancak burada doza dikkat etmekgerekti\u011fi, aksi takdirde dozun artt\u0131r\u0131lmas\u0131 durumunda tanelerin \u00e7ok irile\u015fti\u011fi ve ticari olarak ku\u015f \u00fcz\u00fcm\u00fc amac\u0131yla kullan\u0131lamad\u0131\u011f\u0131 saptanm\u0131\u015ft\u0131r. Kurutmal\u0131k \u00fcz\u00fcmlerde taneyi irile\u015ftirmek ama\u00e7lan\u0131r. Kurutmal\u0131k \u00e7e\u015fitlerde taneyi az miktarda irile\u015ftirmek amac\u0131yla \u00e7i\u00e7eklenme sonuna do\u011fru (% 75 \u00e7i\u00e7ekte) 5 ppm dozunda GA kullanmak yeterlidir (27). \u00c7ekirdekli \u00fcz\u00fcm \u00e7e\u015fitlerinden baz\u0131lar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda genelde GA uygulanmaz. Bunun nedeni GA\u2019in, tomurcuklarda ertesi y\u0131l\u0131n salk\u0131m taslaklar\u0131na zarar vermesi ve dolay\u0131s\u0131yla g\u00f6z verimlili\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcrmesidir. \u00c7ekirdekli \u00e7e\u015fitlerden sadece Razak\u0131\u2019da yap\u0131lan denemelerde ba\u015far\u0131 elde edilmi\u015ftir (27).<\/p>\n Yeti\u015ftiriciler \u00f6zellikle sofral\u0131k \u00e7e\u015fitler a\u00e7\u0131s\u0131ndan pazara erken \u00fcz\u00fcm g\u00f6ndererek nisbeten y\u00fcksek olan fiyatlardan yararlanmak isterler. Fakat bu \u00e7e\u015fitlerin normal olgunla\u015fma zamanlar\u0131n\u0131 daha da \u00f6nceye almak i\u00e7in baz\u0131 kimyasal maddelerden yararlan\u0131lmaktad\u0131r. Etilen erkencili\u011fi sa\u011flamak amac\u0131yla tanelerin ben d\u00fc\u015fme d\u00f6neminde asmalara p\u00fcsk\u00fcrt\u00fclmelidir. Uygulama dozu \u00e7e\u015fitlere g\u00f6re 100-1500 ppm aras\u0131nda de\u011fi\u015fir. Etilen uygulamalar\u0131, ayr\u0131ca ilk hasattaki \u00fcr\u00fcn miktar\u0131n\u0131 artt\u0131rarak erkencili\u011fi olumlu etkilemekte ve de\u011fi\u015fik \u00fcz\u00fcm \u00e7e\u015fitlerinde ortalama 4-16 g\u00fcnl\u00fck erkencilik sa\u011flamaktad\u0131r. Etilenin \u00e7ok erken d\u00f6nemlerde (tane tutumu d\u00f6nemi) ve \u00e7ok y\u00fcksek dozlarda uygulanmas\u0131, olgunlu\u011fu geciktirip \u00fcr\u00fcn miktar\u0131n\u0131 azaltabilmektedir (27). Haf\u0131zali ve Perlette \u00e7e\u015fitleri \u00fczerinde yap\u0131lan bir \u00e7al\u0131\u015fmada tam \u00e7i\u00e7eklenme d\u00f6neminde 100 ppm GA3 uygulamas\u0131 ile 7-10 g\u00fcn erkencilik sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca Emperor ve Carignane \u00e7e\u015fitlerinde ben d\u00fc\u015fme d\u00f6neminden hemen sonra 200-2000 ppm ethephon uygulamas\u0131, renklenme ve toplam kuru maddeyi artt\u0131rm\u0131\u015f ve toplam asidi azaltm\u0131\u015ft\u0131r (1).<\/p>\n Sofral\u0131k \u00fcz\u00fcmler olgunla\u015f\u0131nca toplanmal\u0131d\u0131r. Pek \u00e7ok meyveden farkl\u0131 olarak \u00fcz\u00fcmlerde topland\u0131ktan sonra olgunla\u015fma olmad\u0131\u011f\u0131ndan g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f, renk, lezzet ve yap\u0131 bak\u0131m\u0131ndan arzu edilen d\u00fczeye ula\u015ft\u0131klar\u0131nda ba\u011f bozumunun yap\u0131lmas\u0131 gerekir.\u00dcz\u00fcmlerin olgunlu\u011funa karar vermede;<\/p>\n a- \u00dcz\u00fcm\u00fcn rengi<\/p>\n b- Toplam \u00e7\u00f6z\u00fcnebilen kat\u0131 maddeler<\/p>\n c- Salk\u0131m sap\u0131n\u0131n ve iskeletin rengi<\/p>\n d- \u00c7ekirdek rengi<\/p>\n e- Tane etinden \u00e7ekirde\u011fin ayr\u0131lmas\u0131<\/p>\n f- Lezzet gibi fakt\u00f6rler etkendir.<\/p>\n Sofral\u0131k \u00fcz\u00fcmlerin ba\u011f bozumunda \u00fcz\u00fcmleri bir defada kesmek do\u011fru de\u011fildir. \u015earapl\u0131k, kurutmal\u0131k ve \u015f\u0131ral\u0131k \u00fcz\u00fcmler, al\u0131nan \u00f6rneklerde istenilen kuru madde veya \u00f6ksele durumuna geldi\u011fi zaman ba\u011f bozulur (12, 15). Sofral\u0131k \u00fcz\u00fcmlerde \u00f6nce g\u00fcneye bakan salk\u0131mlar kesilir. Kesim i\u015flemine \u00e7i\u011f kalkt\u0131ktan sonra ba\u015flan\u0131r ve \u00fcz\u00fcm taneleri \u0131s\u0131nmadan kesime son verilir. \u00d6zellikle ihra\u00e7 edilecek \u00fcz\u00fcmlerde bu durum daha da \u00f6nem kazan\u0131r. Salk\u0131mlar\u0131 keserken dikkat edilecek hususlar \u015funlard\u0131r:<\/p>\n 1- Mutlaka b\u0131\u00e7ak, makas vb. kullan\u0131lmal\u0131 ve hasat asla elle yap\u0131lmamal\u0131,<\/p>\n 2- Salk\u0131mlar olgun olmal\u0131,<\/p>\n 3- Salk\u0131m\u0131 meydana getiren tanelerin \u00fczerindeki pus tabakas\u0131 silinmemeli,<\/p>\n 4- Salk\u0131mlar zedelenmeden kesilmeli,<\/p>\n 5- Kesilen salk\u0131mlar kaplara yava\u015f ve hafif\u00e7e konulmal\u0131,<\/p>\n 6- Salk\u0131m olgunluk durumunu ve tabii rengini alm\u0131\u015f olmal\u0131,<\/p>\n 7- Hastal\u0131k ve ha\u015feresiz olmal\u0131,<\/p>\n 8- Salk\u0131m b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc normal olmal\u0131,<\/p>\n 9- Salk\u0131m sap\u0131ndan tutup kesilmelidir.<\/p>\n Hasattan sonra ay\u0131klama ve ambalaj i\u015flemine ge\u00e7ilir. Bu i\u015flem i\u00e7in a\u011fa\u00e7 altlar\u0131 ve \u00e7ardaklar veya bir vas\u0131tan\u0131n g\u00f6lge taraf\u0131 en uygun yerlerdir. Ambalaj evleri, \u00fcz\u00fcm ambalaj\u0131 i\u00e7in en iyisidir. Etiketlenmi\u015f ve ambalaj\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015f kasalar, ihra\u00e7 i\u00e7in haz\u0131rlanm\u0131\u015f ise, hemen frigofirik kamyona y\u00fcklenmelidir. Yaln\u0131z y\u00fckleme yap\u0131lmadan \u00f6nce a\u015fa\u011f\u0131daki i\u015flemler g\u00f6zden ge\u00e7irilmelidir:<\/p>\n a- Kamyon kasas\u0131n\u0131n i\u00e7 k\u0131sm\u0131n\u0131n temizli\u011fi<\/p>\n b- \u0130stif \u015feklinin nas\u0131l yap\u0131laca\u011f\u0131<\/p>\n c- Ka\u00e7 kasa \u00fcz\u00fcm alaca\u011f\u0131<\/p>\n d- Kasa s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n 15-20oC\u2019ye ayarlanmas\u0131<\/p>\n e- Ambalaj\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015f kasalarda etiket ve parti numaralar\u0131n\u0131n olup olmad\u0131\u011f\u0131 kontrol edilmelidir.<\/p>\n Y\u00fckleme yap\u0131l\u0131rken, kasalar\u0131n sallanmayacak \u015fekilde istif edilmeleri, bunun i\u00e7in \u00f6ne konan kasalar\u0131n ayaklar\u0131n\u0131n birbirine ba\u011flanmas\u0131 gerekir. Y\u00fcklemede ayaklar tam oturmal\u0131d\u0131r. Hava sirk\u00fclasyonunun normal olabilmesi i\u00e7in de tavanla sand\u0131k aras\u0131nda 50 cm\u2019lik bir mesafe olmal\u0131d\u0131r. \u0130\u00e7 piyasa i\u00e7in haz\u0131rlanan \u00fcz\u00fcmler, do\u011frudan\u00a0kara yolu ile g\u00f6nderilir veya so\u011fuk hava depolar\u0131nda saklan\u0131r (12).<\/p>\n 3. SONU\u00c7<\/strong><\/p>\n T\u00fcrkiye tar\u0131m\u0131nda \u00f6nemli bir yere sahip olan ba\u011fc\u0131l\u0131k, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00fcretimden yeti\u015ftirmeye, yeti\u015ftirmeden pazarlamaya kadar ge\u00e7en s\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisinde bir\u00e7ok sorunlarla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yad\u0131r. Bu sorunlar i\u00e7erisinde birim alandan al\u0131nan \u00fcr\u00fcn miktar\u0131 ve kalite d\u00fc\u015f\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc ile ilgili problemler \u00f6nemli bir yer tutmaktad\u0131r. Ba\u011fc\u0131l\u0131kta verimlilik, birim alanda bulunan omca say\u0131s\u0131 yan\u0131nda, omca \u00fczerinde meydana gelen salk\u0131m ve tanelerin say\u0131s\u0131 ve b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc ile de yak\u0131ndan ili\u015fkilidir. Ancak bu \u00f6zellikler \u00e7e\u015fit, ana\u00e7, k\u00fclt\u00fcrel uygulamalar ve \u00e7evre ko\u015fullar\u0131 gibi bir\u00e7ok i\u00e7 ve d\u0131\u015f fakt\u00f6r taraf\u0131ndan etkilenmektedir. Bu say\u0131lan fakt\u00f6rlerin verim ve kaliteyi artt\u0131rmada \u00e7ok \u00f6nemli rol\u00fc oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnden, ba\u011fc\u0131l\u0131kta meyve kalitesini art\u0131r\u0131c\u0131 uygulamalar\u0131n \u00e7ok dikkatli ve titizlikle yerine getirilmesi gerekmektedir.<\/p>\n 4. KAYNAKLAR<\/strong><\/p>\n 1.\u00a0<\/strong>Uzun, \u0130.,1996. Ba\u011fc\u0131l\u0131k. Akdeniz \u00dcniv. Ziraat Fak. Bah\u00e7e Bit. B\u00f6l., Yay\u0131n No: 69, Antalya.<\/p>\n 2.\u00a0<\/strong>\u00c7elik, S., 1998. Ba\u011fc\u0131l\u0131k ( Ampeloloji ), Trakya \u00dcniv. Ziraat Fak. Bah\u00e7e Bit. B\u00f6l., Cilt-1, Tekirda\u011f.<\/p>\n 3.\u00a0<\/strong>\u00c7elik, H., A\u011fao\u011flu, Y.S., Fidan, Y., Marasal\u0131, B., S\u00f6ylemezo\u011flu, G., Genel Ba\u011fc\u0131l\u0131k. Sunfidan A.\u015e. Mesleki Kitaplar Serisi:1<\/p>\n 4.\u00a0<\/strong>Anonim, 1998. Tar\u0131m \u0130statistikleri \u00d6zeti. T.C. Ba\u015fbakanl\u0131k Devlet \u0130statistik Enstit\u00fcs\u00fc, Yay\u0131n No:2275, Ankara.<\/p>\n 5.\u00a0<\/strong>Bulduk, S., 1986. \u00dcz\u00fcm ve \u00dcz\u00fcmden Yap\u0131lan Besinlerin Beslenmemizdeki Yeri ve \u00d6nemi. Tar\u0131m Orman ve K\u00f6yi\u015f. Bak. Dergisi ( TOK ), Say\u0131:3. Ankara.<\/p>\n 6.\u00a0<\/strong>Westwood, M.N., 1993. Temperate-Zone Pomology. Physiology and Culture. Timber Press Inc. Portland, Oregon, 523p.<\/p>\n 7.\u00a0<\/strong>Oraman, M.N., 1972. Ba\u011fc\u0131l\u0131k Tekni\u011fi II. Ankara \u00dcniv. Ziraat Fak. Yay\u0131nlar\u0131:470, Ders Kitab\u0131:162, Ankara.<\/p>\n 8.\u00a0<\/strong>Fidan, Y., Yava\u015f, \u0130., 1986. \u00dcz\u00fcm\u00fcn \u0130nsan Beslenmesindeki De\u011feri. G\u0131da Sanayinin Sorunlar\u0131 ve Serbest B\u00f6lgenin G\u0131da Sanayine Etkileri Simpozyumu Bildirileri:225-235, Adana.<\/p>\n 9.\u00a0<\/strong>Bar\u0131\u015f, C., 1983. Yeni Bir Ba\u011f\u0131n Kurulmas\u0131 ve A\u015f\u0131lanmas\u0131. Tekirda\u011f Ba\u011fc\u0131l\u0131k Ara\u015f. Ens. Yay\u0131nlar\u0131 No:24, Cilt-3, Tekirda\u011f.<\/p>\n 10.\u00a0<\/strong>A\u011fao\u011flu, Y.S., 1975. Asmada So\u011fuklama S\u00fcresinin \u00c7i\u00e7ek Olu\u015fumu \u00dczerine Etkisi. T\u00fcbitak V. Bilim Kongresi, \u0130zmir.<\/p>\n 11.\u00a0<\/strong>\u0130lter, E., 1976. Ba\u011f Yeti\u015ftirme. \u0130zmir.<\/p>\n 12.\u00a0<\/strong>Fidan, Y., 1985. \u00d6zel Ba\u011fc\u0131l\u0131k. Ankara \u00dcniv. Ziraat Fak. Yay\u0131nlar\u0131 No:930, Ankara.<\/p>\n 13.\u00a0<\/strong>Samanc\u0131, H., 1985. Ba\u011fc\u0131l\u0131k. Tar\u0131msal Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Destekleme ve Geli\u015ftirme Vakf\u0131, Yay\u0131n No:10, Yalova.<\/p>\n 14.\u00a0<\/strong>Winkler, A.J., 1972. General Viticulture. Univ. Of California. S:190-203. Press Berkeley.<\/p>\n 15.\u00a0<\/strong>Samanc\u0131, H., 1985. Ba\u011fc\u0131l\u0131k. TAV Yay\u0131n\u0131 No:10, Atat\u00fcrk Bah\u00e7e K\u00fclt. Merk. Ara\u015f. Ens., Yalova.<\/p>\n 16.\u00a0<\/strong>Ahmedullah, M., Himmelrick, D.G., 1990. Grape Management, Small Fruit Crop Management, The Haworth Press 10, Alice Street Binghapton, New York.<\/p>\n 17.\u00a0<\/strong>Weawer, R.J., 1976. Grape Growing. Univ. Of California, Dept. Of Viticult.And Enol, A Wiley-Interscience Publication, John Wile and Sons, New York.<\/p>\n 18.\u00a0<\/strong>Anonim, 1992. TS 10130 Ba\u011fc\u0131l\u0131k-Budama Metot ve Kurallar\u0131. TSE, Ankara.<\/p>\n 19.\u00a0<\/strong>A\u011fao\u011flu, Y.S., \u00c7elik, H., \u00c7elik, M., Fidan, Y., G\u00fcl\u015fen, Y., G\u00fcnay, A., Halloran, N., K\u00f6ksal, A.\u0130. ve Yanmaz, R., 1997. Bah\u00e7e Bitkileri. Ankara \u00dcniv. Ziraat Fak. E\u011f. Ara\u015f. ve Geli\u015f. Vakf\u0131 Yay\u0131nlar\u0131:4, Ankara.<\/p>\n 20.\u00a0<\/strong>Ye\u011fen, O., 1993. Yabanc\u0131 Otlar ve M\u00fccadelesi. Akdeniz \u00dcniv. Bas\u0131mevi, Yay\u0131n No:52, Antalya.<\/p>\n 21.\u00a0<\/strong>\u0130nal, S., 1983. Ba\u011fc\u0131l\u0131kta Sulama. Ba\u011fc\u0131l\u0131kla \u0130lgili M\u00fcessesemiz Yay\u0131nlar\u0131 ve Seminer Notlar\u0131, Cilt-3, Ba\u011fc\u0131l\u0131k Ara\u015f. Ens., Tekirda\u011f.<\/p>\n 22.\u00a0<\/strong>Winkler, A.J., Cook, J.A., Kliewer, W.M. and Lider, L.A., 1974. General Viticulture. Univ. Calif. Press, Berkeley and Los Angeles.<\/p>\n 23.\u00a0<\/strong>Robinson, J.B., 1992. Grapevine Nutriton Winetitles, Hyde Park Press,Adelaide.<\/p>\n 24.\u00a0<\/strong>Kacar, B.,1989. Bitki Fizyolojisi. Ank.\u00dcniv. Ziraat Fak. Yay\u0131nlar\u0131:1153, Ders Kitab\u0131:323, Ankara.<\/p>\n 25.\u00a0<\/strong>Vardar, Y., 1971. Bitki Morfolojisinde Temel Bilgiler. Ege \u00dcniv. Fen Fak.Seri No:10, Ders Kitab\u0131:155, \u0130zmir.<\/p>\n 26.\u00a0<\/strong>Erkan, M., Alt\u0131ndi\u015fli, \u00d6., G\u00f6ven, M.A., U\u00e7kan, A., Ko\u00e7er, H., Ba\u011flarda Entegre M\u00fccadele. T.O.K. Bakanl\u0131\u011f\u0131 Zirai M\u00fccadele Ara\u015f. Ens., Bornova-\u0130zmir.<\/p>\n 27.\u00a0<\/strong>Acar, J., G\u00f6kmen, V., Hormonlar Hakk\u0131nda A\u00e7\u0131klama. Hacettepe \u00dcniv. M\u00fch.Fak. G\u0131da M\u00fch. B\u00f6l., Ankara.<\/p>\n 28.\u00a0<\/strong>Samanc\u0131, H., 1998. Baz\u0131 \u00c7ekirdeksiz \u00dcz\u00fcm \u00c7e\u015fitlerinde Gibberellik Asit (GA3 ) Uygulamalar\u0131n\u0131n Salk\u0131m ve Tane \u00d6zelliklerine Etkisi. IV. Ba\u011fc\u0131l\u0131k Sempozyumu Bildirileri:391-395, Yalova.<\/p>\n 29.\u00a0<\/strong>\u00c7aml\u0131lar, M., 1999. Bitki B\u00fcy\u00fcmeyi D\u00fczenleyici Maddeler ve Bah\u00e7e Bitkileri Yeti\u015ftiricili\u011finde Kullan\u0131m Alanlar\u0131. S\u00fcleyman Demirel \u00dcniv. Ziraat Fak. Bah\u00e7e Bit.B\u00f6l., Bitirme Tezi, Isparta.<\/p>\n 30.\u00a0<\/strong>Yalva\u00e7, T., 1999. B\u00fcy\u00fcme D\u00fczenleyici Maddeler ve Ba\u011fc\u0131l\u0131kta Kullan\u0131m\u0131. S\u00fcleyman Demirel \u00dcniv. Fen Bilimleri Enstit\u00fcs\u00fc, Y\u00fcksek Lisans Semineri-II, Isparta.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Asma, d\u00fcnya \u00fczerinde k\u00fclt\u00fcr\u00fc yap\u0131lan en eski meyve t\u00fcrlerinden birisidir. Yery\u00fcz\u00fcnde ba\u011fc\u0131l\u0131\u011f\u0131n tarih\u00e7esi M.\u00d6. 5000 y\u0131l\u0131na kadar dayan\u0131r. Asman\u0131n anavatan\u0131 Anadolu\u2019yu da i\u00e7ine alan ve K\u00fc\u00e7\u00fck Asya denilen b\u00f6lgedir. Bu b\u00f6lge Kafkasya\u2019y\u0131 da kapsamaktad\u0131r. Asma, di\u011fer meyvelerle k\u0131yasland\u0131\u011f\u0131nda en fazla \u00e7e\u015fide sahip olan t\u00fcrlerden biridir. D\u00fcnyada 10.000\u2019nin \u00fczerinde \u00fcz\u00fcm \u00e7e\u015fidi oldu\u011fu tahmin edilmektedir. Yurdumuz ise… <\/p>\n2.2. ANA\u00c7 VE \u00c7E\u015e\u0130T SE\u00c7\u0130M\u0130<\/strong><\/h2>\n
2.3. ASMALARDA D\u0130K\u0130M<\/strong><\/h2>\n
2.5. ASMALARDA BUDAMA<\/strong><\/h2>\n
2.5.1. K\u0131\u015f (\u00fcr\u00fcn) Budamas\u0131<\/strong><\/h2>\n
2.5.2. Yaz (ye\u015fil) Budamas\u0131<\/strong><\/h2>\n
2.5.2.1. Filiz Alma (Obur alma)<\/strong><\/h2>\n
2.5.2.2. U\u00e7 Alma<\/strong><\/h2>\n
2.5.2.3. Tepe Alma<\/strong><\/h2>\n
2.5.2.4. Koltuk Alma<\/strong><\/h2>\n
2.5.2.5. Yaprak Alma<\/strong><\/h2>\n
2.5.2.6. Bilezik Alma<\/strong><\/h2>\n
2.5.2.7. Salk\u0131m Seyreltme<\/strong><\/h2>\n
2.5.2.8. Tane Seyreltme<\/strong><\/h2>\n
2.5.2.9. Dip S\u00fcrg\u00fcnleri Temizleme<\/strong><\/h2>\n
2.6. TOPRAK \u0130\u015eLEME<\/strong><\/h2>\n
2.7. ASMANIN SULANMASI<\/strong><\/h2>\n
2.8. BA\u011eLARDA G\u00dcBRELEME<\/strong><\/h2>\n
2.9. BA\u011e HASTALIK VE ZARARLILARI<\/strong><\/h2>\n
2.10. B\u0130TK\u0130 B\u00dcY\u00dcMEY\u0130 D\u00dcZENLEY\u0130C\u0130LER\u0130N (BBD) BA\u011eCILIKTA KULLANIM ALANLARI<\/strong><\/h2>\n
2.11. HASAT VE PAZARLAMA<\/strong><\/h2>\n