Eşme

Köken ve Türkiye'deki yeri

Eşme, Türkiye’nin yerli ayva çeşitlerindendir. ABD’li araştırmacı J. T. Sykes, 1967’de Batı Türkiye’de yaptığı ayva toplamalarına dayanarak çeşidi 1971’de tanımlamıştır. Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsü’ne göre ülkemizdeki kapama ayva bahçelerinin büyük çoğunluğu bu çeşitle kurulmuştur; taze tüketim için en yoğun yetiştirilen ayva çeşididir.

Eşme, 1990’dan beri Türkiye’de tescillidir. Sakarya’nın Geyve ilçesinde üretilen ve 2020’de menşe adı olarak tescil edilen Geyve Ayvası‘nın ağırlıklı çeşidi de Eşme’dir.

Ağaç ve tozlanma

Ağaçları orta kuvvette gelişir. Geyve Ayvası tescil belgesi Eşme’nin kendine verimli olduğunu belirtir; ayva çeşitlerinin çoğu da kendine verimlidir. Bununla birlikte düzgün şekilli ve kaliteli meyve için aynı dönemde çiçek açan ikinci bir çeşidin bahçede bulunması önerilir. Eğirdir’de (Isparta) yapılan çalışmada tam çiçeklenme 27–29 Nisan arasında gerçekleşmiştir.

Meyve özellikleri

Meyveleri orta-iri ile iri arasındadır; yuvarlak olup sapa doğru hafifçe uzar. Kabuğu limon sarısından koyu sarıya kadar renklenir ve düzgündür. Meyve eti bol sulu, gevrek ve mayhoştur; hafif kumludur.

Eğirdir’de 2013–2014 yıllarında yapılan çalışmada hasat dönemi sonunda ortalama meyve ağırlığı 276–285 g ölçülmüştür. Geyve Ayvası tescil belgesinde ise ortalama meyve ağırlığı 392 g olarak verilmiştir.

Meyve ağırlığı

276–285 g (Eğirdir); 392 g (Geyve)

Meyve boyutu

82,5–83,6 mm en, 93,5–94,6 mm boy (Eğirdir)

SÇKM

%13,2–13,9 (Eğirdir); %13,8 (Geyve)

Meyve eti

Bol sulu, gevrek, mayhoş, hafif kumlu

Hasat ve depolama

Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsü’ne göre Eşme’nin meyveleri eylül sonu – ekim başında hasat edilir. Eğirdir’deki çalışmada en uygun hasat zamanı tam çiçeklenmeden 155–165 gün sonra, yani yaklaşık ekimin ilk haftası olarak belirlenmiştir; kabuk rengi, meyve eti sertliği ve nişasta testi hasat olumunu belirlemede kullanılan ölçütlerdir. Geyve’de hasat 1 Ekim ile 10 Kasım arasında yapılır.

Zamanında toplanan meyveler soğuk hava deposunda birkaç ay saklanabilir; Geyve Ayvası belgesi 4–6 ay depolanabildiğini belirtir. Ancak Uludağ Üniversitesi’nde yapılan çalışmalarda 0 °C’de depolanan Eşme ayvalarında yaklaşık 4 aydan sonra meyve etinde kahverengileşme başladığı ve bu sorunun geç hasat edilen meyvelerde çok daha sık görüldüğü bulunmuştur. Uzun depolanacak meyveler zamanında hasat edilmelidir.

Hastalık ve dikkat edilecekler

Eşme, ateş yanıklığından ciddi şekilde etkilenebilen bir çeşittir: 2003 yılında Türkiye’de ayvada görülen ilk büyük ateş yanıklığı salgınında Eşme ve Ekmek ağaçları ağır etkilenmiş, Sakarya’da Eşme ağaçlarının tamamında hastalık görülmüştür. Bahçede düzenli kontrol yapılması, hastalıklı sürgünlerin kesilip uzaklaştırılması ve aşırı azotlu gübrelemeden kaçınılması önemlidir.