Uzun, Türkiye’de en yaygın yetiştirilen Antep fıstığı çeşididir. Ağacı yarı dik ve kuvvetlidir; meyvesi uzun, dış kabuğu morumsu pembe, içi lezzetli ve yeşildir. Bakanlık el kitabına göre eylül ortasında olgunlaşır.
- Köken
- Türkiye (Gaziantep yöresi)
- Türkiye tescili
- 03.05.1990 (TTSM; tescil sorumlusu Antepfıstığı Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü)
- Coğrafi işaret
- Antep Fıstığı (menşe adı) teknik tanımında anılan çeşitlerden
- Ağaç
- Yarı dik, kuvvetli
- Meyve
- Uzun; dış kabuk morumsu pembe; iç yeşil
- Olgunlaşma
- Orta mevsim (Bakanlık el kitabına göre eylül ortası)
Genel bilgi
Uzun, Türkiye’de en yaygın yetiştirilen Antep fıstığı çeşididir (Bakanlık el kitabı; Antepfıstığı Araştırma Enstitüsü). Gaziantep yöresinde kültüre alınan çeşitler arasında Antep Fıstığı coğrafi işaretinin teknik tanımında anılır; meyve şekline göre “uzun” gruptadır. 1990’dan beri Türkiye’de tescillidir.
Ağaç ve meyve
Ağacı yarı dik ve kuvvetli gelişir (TÜRKPATENT). Meyvesi uzun, dış kabuğu morumsu pembe, içi yeşil-güliç rengindedir. Bakanlık el kitabı Uzun’u lezzetli ve yeşil içli, meyve kalitesi orta bir çeşit olarak tanımlar.
- 100 meyve ağırlığı
- 110,69 g (TÜRKPATENT Antep Fıstığı coğrafi işaret belgesi)
- Çıtlama oranı
- %69,34 (TÜRKPATENT); %78,7 (Bakanlık el kitabı çeşit tablosu)
- İç randımanı
- %42,48 (TÜRKPATENT); %38,7 (Bakanlık el kitabı)
- 100 iç ağırlığı
- 47,03 g (TÜRKPATENT)
- Meyve iriliği
- 100 gramda 78 adet (Bakanlık el kitabı)
Olgunlaşma ve verim
Bakanlık el kitabına göre orta mevsimde, eylül ortasında olgunlaşır. Verimi Halebi ve Kırmızı‘dan yüksektir; ancak meyve kalitesi ve verim yönünden Siirt ile rekabet edemez. Antepfıstığı Araştırma Enstitüsü’nün denemelerinde Siirt, sulu ve kuru koşullarda Uzun’dan yaklaşık %30 daha verimli olmuştur. Uzun, Siirt’e göre yaklaşık üç yıl sonra verime yatar. Periyodisite eğilimi fazladır.
Hastalık ve dikkat edilecekler
Bakanlık el kitabına göre karazenk hastalığının şiddeti “Uzun grubu” çeşitlerde daha yüksektir; bu hastalığın görüldüğü yerlerde koruyucu önlemler önemlidir. Meyve kararmasında (Alternaria) belirtiler Uzun’da genellikle meyvenin uç kısımlarında başlar.
Öne çıkan özellikler
- Türkiye’de en yaygın yetiştirilen çeşit.
- Kuvvetli ağaç; lezzetli, yeşil iç.
- Eylül ortasında olgunlaşır (Bakanlık el kitabı).
Dikkat
- Karazenk hastalığına daha hassas grup.
- Periyodisite eğilimi fazla.
Bu sayfadaki bilgiler, aşağıda listelenen Tarım ve Orman Bakanlığı yayınlarından, Antepfıstığı Araştırma Enstitüsü çalışmalarından, TÜRKPATENT coğrafi işaret belgelerinden ve üniversite yayınlarından derlenmiştir. Meyve ağırlığı, çıtlama oranı, iç randımanı, verim ve hasat zamanı gibi değerler yöreye, yıla, anaca, sulamaya, ağaç yaşına ve bakıma göre değişir; aynı çeşit için farklı kaynaklarda farklı değerler verilebilir. Verilen sayılar ilgili kaynağın koşullarına aittir. Bölgenize uygun çeşit ve anaç seçimi için ziraat mühendislerimize danışabilirsiniz.
Kaynaklar
- T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü. Antepfıstığı (üretici el kitabı).
- İlikçioğlu, E. (2024). Antepfıstığında Mutasyon Islahı. Antepfıstığı Araştırma Dergisi, Sayı 11. Antepfıstığı Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü.
- TÜRKPATENT. Coğrafi İşaret No 27: Antep Fıstığı (menşe adı; tescil ettiren Gaziantep Ticaret Odası).
- Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi. Antepfıstığı: Ülkemizde Yetiştirilen Standart Çeşitler ve Umutlu Görülen Tipler; Hastalık ve Zararlılar (Açık Ders Malzemeleri).
- TTSM. Meyve ve Asma Tescilli Çeşitler Listesi.
