Siirt

Genel bilgi

TÜRKPATENT’in Siirt Fıstığı tescil belgesine göre bu fıstığın oluşum süreci Siirt ilinde gerçekleşmiştir: yörenin doğal bitki örtüsü olan bıttım (buttum) ve menengiç ağaçları, 1900’lü yılların başında İran’dan gelen kervanların getirdiği aşı kalemleriyle aşılanmıştır. Harran Üniversitesi araştırmacılarına göre Siirt, 1980’den bu yana yaygınlaşmış ve Kırmızı ile birlikte ülkemizin ana çeşitlerinden biri olmuştur. Bakanlık el kitabına göre Türkiye’de yaygınlıkta Uzun’dan sonra gelir.

“Siirt Fıstığı”, Siirt çeşidinden üretilen fıstık için Siirt İl Tarım ve Orman Müdürlüğü adına mahreç işareti olarak tescillidir (no 1770, 04.09.2025). Coğrafi sınırı Siirt, Batman, Şanlıurfa, Şırnak, Diyarbakır ve Mardin illeridir.

Ağaç ve meyve

Ağacı yarı dik ve kuvvetlidir; yaprakları büyük ve kalın, salkımları seyrektir. Meyvesi iri, oval ve ateş rengidir; sert kabuğun çıtlama aralığı geniştir. Bakanlık el kitabına göre Avrupa Birliği standartlarında çok iri meyve sınıfına girer ve çerezlik olarak istenir. Taze kavlatıldığında (kırmızı kabuğu soyulduğunda) görünüşü daha çekici olur. Türkiye’de Siirt ve Ohadi dışındaki çeşitler kırmızı kabuklarıyla depolanır (Ak ve ark. 2016).

100 meyve ağırlığı

125–155 g (TÜRKPATENT Siirt Fıstığı coğrafi işaret belgesi)

Çıtlama oranı

%75–95 (TÜRKPATENT); %95,3 (Bakanlık el kitabı çeşit tablosu)

İç randımanı

%42,2 (Bakanlık el kitabı)

Meyve boyutu

17–23 mm uzunluk; 9,5–12,5 mm genişlik (TÜRKPATENT)

Meyve iriliği

100 gramda 70 adet (Bakanlık el kitabı)

Olgunlaşma, verim ve anaç

Bakanlık el kitabına göre Ohadi gibi geç, ekim başında olgunlaşır. Sulu ve kuru koşullarda Uzun‘dan yaklaşık %30 daha verimlidir; Uzun, Kırmızı ve Halebi’den yaklaşık üç yıl önce mahsule yatar. Antepfıstığı Araştırma Enstitüsü’nün yoğun yetiştiricilik denemesinde sulu koşulda dekardan 262 kg kuru meyve alınmıştır.

Periyodisitesi azdır: Bakanlık el kitabına göre iyi bakım koşullarında bir yıl tam, bir yıl yarım olmak üzere hemen her yıl ürün verir. Enstitü denemelerinde buttum (P. khinjuk) anacı üzerine aşılı Siirt, diğer anaç-çeşit kombinasyonlarından üstün bulunmuştur.

Hastalık ve dikkat edilecekler

Bakanlık el kitabına göre Siirt, karazenk hastalığına “Uzun grubu” çeşitlerden daha az hassastır. Meyve kararmasında (Alternaria) belirtiler Siirt’te meyve kenarlarında çatlama şeklinde başlar.