Kaliforniya Üniversitesi (UC Davis) ıslahı olan ve 1979’da salıverilen Chandler, yan dallarda yüksek oranda meyve vermesi ve çok açık renkli içiyle bilinir. UC Davis’in kendi yayınlarında Kaliforniya ceviz sektörünü dönüştüren çeşit olarak anılır; Kaliforniya’da ceviz fidanı satışlarının yaklaşık %90’ını oluşturduğu bildirilmiştir.
- Köken
- ABD – University of California, Davis ceviz ıslah programı
- Melezleme
- Pedro × UC 56-224 (1963; E. F. Serr ve H. I. Forde)
- Seleksiyon no.
- UC 64-172
- Salıverilme
- 1979 (ABD bitki patenti PP4,388)
- Meyve verme
- Yan dal verimli (yan tomurcukların yaklaşık %80’i)
- Çiçeklenme tipi
- Protandrik (önce erkek çiçekler açar)
- Önerilen tozlayıcılar
- Cisco, Franquette
- Hasat
- Geç
Ağaç yapısı ve verim
Orta-kuvvetli gelişen, yarı dik büyüyen ve yuvarlak taç oluşturan bir ağaçtır. Dar çatal açılı sürgünlerin önüne geçmek için şekil budaması önemlidir. Erken ve düzenli ürün veren, çok verimli bir çeşit olarak tanımlanır (ABD patenti PP4,388).
Yan (aksiller) tomurcukların yaklaşık %80’i dişi çiçek oluşturur; Kahramanmaraş’taki denemede yan dal verimi %80–90 olarak belirlenmiştir. Bursa’da 2014–2020 yıllarında yürütülen denemede ağaç başına ortalama 13,46 kg ile en yüksek verimli çeşitler arasında yer almıştır.
Yapraklanma, çiçeklenme ve tozlanma
Kaliforniya’da Payne çeşidinden ortalama 16 gün sonra yapraklanır ve orta-geç yapraklanan çeşitler grubunda yer alır; Franquette’ten ise daha erken yapraklanır. Türkiye’deki denemelerde Bursa’da 17 Nisan, Kahramanmaraş’ta (930 m) 29 Nisan civarında yapraklanmış; Van-Edremit’te denemedeki en geç yapraklanan ve çiçeklenen çeşit olmuştur. Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsü, vejetasyon süresi uzun ve 600 m rakımı geçmeyen ekolojilerde yetiştirilmesini tavsiye eder.
Protandrik bir çeşittir: erkek çiçekler dişi çiçeklerden önce açar. Kendi erkek ve dişi çiçeklenmesi sınırlı örtüştüğü için tozlayıcıdan fayda görür; UC Davis tozlayıcı olarak Cisco ve Franquette’i önerir.
Meyve özellikleri
Meyveleri oval (eliptik) şekilli, kabuğu açık-orta renkli ve iyi kapalıdır; iç kolayca bütün yarımlar hâlinde çıkar. Çok açık renkli içi, Kaliforniya ceviz sektöründe iç rengi için standart kabul edilir. Kabukta bir miktar zayıflık bildirildiğinden kabuklu satıştan çok iç ceviz üretimine uygundur (UCCE).
- Meyve ağırlığı
- 13,4 g (UC Davis ortalaması); 12,4–12,6 g (Bursa, Kahramanmaraş)
- İç oranı
- %49 (UC Davis uzun dönem ortalaması); Türkiye’de %39–49 (Van, Bursa, Kahramanmaraş)
- İç rengi
- Çok açık (UC Davis 2020: %76 ekstra açık, %22 açık)
- Kabuk kalınlığı
- 1,46 mm (Kahramanmaraş), 1,98 mm (Bursa)
- Meyve boyutu
- Yaklaşık 41 mm boy, 33–35 mm çap (patent tanımı)
Hasat
Geç hasat edilen bir çeşittir. Kaliforniya’da Ekim ortasında, Türkiye’de Kahramanmaraş’ta 5 Ekim, Van-Edremit’te 18 Ekim civarında hasat edilmiştir. Geç hasadı nedeniyle vejetasyon süresi kısa, yüksek rakımlı yerlerde dikkatli olunmalıdır.
Hastalık ve zararlılar
Bursa denemesinde antraknoz (%0,50) ve iç kurdu (%1,62) oranları denemedeki en düşük değerler arasında, bakteriyel yanıklık ise %9,43 ile düşük grupta bulunmuştur; sağlam meyve oranı (%76,50) denemenin en yüksek değeridir. Bununla birlikte literatürde Chandler’ın bakteriyel yanıklığa farklı derecelerde duyarlı bulunduğu çalışmalar da vardır. Bu nedenle dayanıklı bir çeşit olarak değerlendirilmemeli, bölgeye uygun koruyucu mücadele programı uygulanmalıdır. Geç yapraklanması, erken yapraklanan çeşitlere göre ilkbahar yağışlarıyla gelen yanıklık riskini azaltabilir.
Türkiye'deki denemelerden
- Bursa (2014–2020): ağaç başına 13,46 kg verim; meyve 12,36 g, iç oranı %43,92; ticari yetiştiriciliğe uygun bulundu.
- Kahramanmaraş (930 m): meyve 12,64 g, iç oranı %49,14, yan dal verimi %80–90.
- Van-Edremit (2023): en geç yapraklanan çeşit; bu yörede iç oranı %38,85 ile düşük kaldı.
Öne çıkan özellikler
- Yan dallarda yüksek oranda meyve verir.
- Çok açık renkli, kaliteli iç.
- Orta-geç yapraklanma; geç hasat.
- Tozlayıcı ile birlikte dikilmelidir (Cisco, Franquette).
Bu sayfadaki bilgiler, aşağıda listelenen bilimsel yayınlardan ve resmî kurum kaynaklarından derlenmiştir. Meyve ağırlığı, iç oranı, yapraklanma ve hasat zamanı gibi değerler yöreye, yıla, ağaç yaşına ve bakıma göre değişir; verilen sayılar ilgili çalışmanın koşullarına aittir. Bölgenize uygun çeşit ve tozlayıcı seçimi için ziraat mühendislerimize danışabilirsiniz.
Kaynaklar
- US Plant Patent PP4,388 "Walnut tree" (Chandler), H. I. Forde, University of California, 1979.
- UC Davis Plant Breeding Program. Walnut – Chandler transforms the industry.
- Leslie, C., Brown, P. J. Walnut Origins, Breeding, and Choosing Varieties (UC Davis).
- Brown, P. J., Leslie, C. (2020). Walnut Cultivar Table. Sacramento Valley Orchard Source (UCCE).
- UCCE Lake County. Descriptions of currently grown walnut varieties.
- Grant, J. (2018). Walnut Pollination Biology & Management. UCCE.
- Ahi Koşar, D. ve ark. (2023). Tarım Bilimleri Dergisi 29(2): 589–603 (Bursa).
- Sütyemez, M., Özcan, A., Bükücü, B. (2018). J. Am. Pomological Society 72(3): 173–180 (Kahramanmaraş).
- Kurt, H., Yüksel, Y. (2024). Akademik Ziraat Dergisi 13(2): 227–235 (Van-Edremit).
- Utku, Ö., Orman, E. Ceviz Yetiştiriciliği. Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsü.
