Ceviz, Ekiz Fidancılık’ın en köklü ürünlerinden biridir. Bozdoğan’daki 3 numaralı damızlık parselimizde ve Ekiz in Vitro ceviz doku kültürü laboratuvarımızda yerli ve yabancı ceviz çeşitlerinin ismine doğru fidanlarını üretiyoruz. Aşağıda çeşitlerimizi tanıyabilir, karşılaştırabilir ve her çeşidin ayrıntılı sayfasına ulaşabilirsiniz.
Ceviz çeşitlerimiz
Çeşitlerin karşılaştırması
Yapraklanma ve hasat zamanları çeşitlerin birbirine göre durumunu gösterir; kesin tarihler yöreye ve yıla göre değişir. Ayrıntılar ve kaynaklar çeşit sayfalarındadır.
| Çeşit | Köken | Meyve verme | Yapraklanma | Hasat | Önerilen tozlayıcı |
|---|---|---|---|---|---|
| Chandler | ABD (UC Davis, 1979) | Yan dal (~%80) | Orta-geç | Geç | Cisco, Franquette |
| Fernor | Fransa (INRA, 1995) | Yan dal | Geç | Chandler’dan önce | Fernette |
| Franquette | Fransa (eski yerel çeşit) | Uç dal | Çok geç | Geç | Meylannaise, Ronde de Montignac |
| Howard | ABD (UC Davis, 1979) | Yan dal (~%80) | Orta-geç | Orta | Cisco, Franquette |
| Şebin | Türkiye (Yalova, 1990) | Kısmen yan dal (Niksar %50) | Yabancı geç çeşitlerden erken | Eylül sonu | Bilecik, KR-2, Yalova-1 |
| Bilecik | Türkiye (Yalova, 1990) | Ağırlıkla uç dal | Yerli çeşitlere göre geç | Eylül sonu | Şebin, Yalova-3, KR-2 |
| Kaman-1 | Türkiye (KSÜ, 2010) | Yan dal (%70–80, bildirilen) | Erken | Erken | Bilecik, KR-1, KR-2 |
| Tulare | ABD (UC Davis, 1993) | Yan dal (~%78) | Orta-geç | Orta | Genellikle gerekmez |
| Fernette | Fransa (INRA) | Yan dal | Geç | Geç | Fernor |
| Cisco | ABD (UC Davis, 1990) | Yan dal | Geç | Çok geç | Chandler |
Türkiye'de ceviz üretimi
TÜİK verilerine göre Türkiye 2024 yılında 426 bin ton ceviz üretmiştir. FAOSTAT’a göre bu üretimle Türkiye, Çin ve ABD’nin ardından dünyanın 3. büyük ceviz üreticisidir (2024). Denizli, 22 bin ton üretim ve 132 bin dekarlık ceviz alanıyla Türkiye’nin ceviz üretiminde ilk sıradaki illerdendir (TÜİK 2024, TEPGE 2025). Buna karşın Türkiye 2024’te 100 bin ton ceviz ithal etmiştir; kaliteli ve verimli bahçelere olan ihtiyaç sürmektedir.
Çeşit seçerken nelere dikkat edilmeli?
İlkbahar geç donları ceviz üretimini sınırlayan en önemli etkendir: çiçekler −1 °C’de bile zarar görebilir (Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsü). Geç don riski olan yerlerde geç yapraklanan ve geç çiçeklenen çeşitler tercih edilmelidir. Erkenci çeşitler geç don riski taşıyabilir; geççi çeşitler donlardan korunur ama hasatları da daha geç olur.
Aynı çeşitten her bölgede aynı performans beklenmemelidir. Türkiye’deki denemelerde aynı çeşidin bir yörede en verimli, başka bir yörede en verimsiz çıkabildiği görülmüştür. Bu nedenle çeşit seçimi bahçenin rakımı, iklimi ve don riskine göre yapılmalıdır.
Tozlanma: erkek ve dişi çiçekler
Cevizde erkek çiçekler (kedicikler) ve dişi çiçekler aynı ağaç üzerindedir ancak çoğunlukla farklı zamanlarda olgunlaşır. Erkek çiçekleri önce açan çeşitlere protandrik, dişi çiçekleri önce açan çeşitlere protogenik, ikisi aynı anda açanlara homogamik denir. Bu yüzden bir çeşidin polen dökümü kendi dişi çiçekleriyle tam çakışmayabilir.
Yeterli tozlanma için bahçe tek çeşitle kurulmamalı; çiçeklenme dönemleri birbiriyle çakışan çeşitler birlikte dikilmelidir. Tozlayıcı ağaçların hâkim rüzgâr yönü dikkate alınarak yerleştirilmesi önerilir. Her çeşidin önerilen tozlayıcıları çeşit sayfalarında yer almaktadır.
Yan dal ve uç dal verimliliği
Bazı ceviz çeşitleri meyveyi yalnızca dal uçlarındaki tomurcuklarda verir (uç dal verimli). Chandler, Howard ve Tulare gibi yeni çeşitler ise yan tomurcuklarda da meyve verir (yan dal verimli). Yan dal verimliliği, birim alandan daha yüksek verim alınmasını sağlar; melezleme ıslahı yapılan ülkelerde yan dallarda meyve veren, geç yapraklanan çeşitlerin yetiştiriciliği yaygınlaşmıştır.
Yan dal oluşumunu teşvik etmek ve taç büyüklüğünü kontrol altında tutmak için düzenli budama yapılmalıdır.
Neden aşılı ve ismine doğru fidan?
Cevizde tohumdan yetiştirilen fidanlar ana ağacın özelliklerini taşımaz. Örneğin Kaman cevizi üzerine yapılan bir çalışmada, “apomiktik” diye satılan aşısız fidanların apomiktik olmadığı ve birbirinden genetik olarak farklı olduğu belirlenmiş; bahçelerin aşılı ve ismine doğru fidanlarla kurulması önerilmiştir (Alatarım, 2008). Mavi sertifikalı fidanlarda çeşit ve anacın ismine doğruluğu resmî denetimle güvence altındadır. Ayrıntılar için Hakkımızda sayfamıza göz atabilirsiniz.
Bu sayfadaki bilgiler, aşağıda listelenen bilimsel yayınlardan ve resmî kurum kaynaklarından derlenmiştir. Meyve ağırlığı, iç oranı, yapraklanma ve hasat zamanı gibi değerler yöreye, yıla, ağaç yaşına ve bakıma göre değişir; verilen sayılar ilgili çalışmanın koşullarına aittir. Bölgenize uygun çeşit ve tozlayıcı seçimi için ziraat mühendislerimize danışabilirsiniz.
Kaynaklar
- TEPGE (2025). Sert Kabuklu Meyveler Ürün Raporu 2025, Yayın No: 420. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı (TÜİK 2024 verileri).
- FAOSTAT, Crops and livestock products – Walnuts, in shell (2024).
- Utku, Ö., Orman, E. Ceviz Yetiştiriciliği (Çiftçi Broşürü). Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsü, Yalova.
- Ahi Koşar, D. ve ark. (2023). The performance of some walnut cultivars in the conditions of Bursa, Turkey. Tarım Bilimleri Dergisi 29(2): 589–603.
- Kurt, H., Yüksel, Y. (2024). Van İli Edremit İlçesinde Yetiştirilen Bazı Ceviz Çeşitlerinin Performanslarının Belirlenmesi. Akademik Ziraat Dergisi 13(2): 227–235.
- Tosun, İ., Akçay, M.E. (2005). Yerli ve yabancı bazı ceviz çeşitlerinin Yalova ekolojisindeki fenolojik ve pomolojik özellikleri. Bahçe 34(1): 35–39.
- Akça, Y., Aydın, M. (2005). Tokat/Niksar ekolojik koşullarında bazı ceviz çeşitlerinin performanslarının değerlendirilmesi. Bahçe 34(1): 49–55.
- Grant, J. (2018). Walnut Pollination Biology & Management. UC Cooperative Extension.
- UCCE Lake County. Descriptions of currently grown walnut varieties (UC Davis Walnut Germplasm Collection Report #13).
- Akcan, S. ve ark. (2008). Kaman cevizlerinde apomiksis olasılığının dişi çiçeklerin izolasyonu ve moleküler yöntemlerle araştırılması. Alatarım 7(1): 1–10.
