Satsuma Owari

Genel bilgi

Owari, kökeni çok eskiye dayanan bir Japon satsumasıdır. Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü’ne (BATEM) göre Türkiye’de “Satsuma mandarini” adıyla bilinen bu çeşit ilk kez Japonya’dan Batum yoluyla Doğu Karadeniz’e gelmiş, oradan Ege ve diğer bölgelere yayılmıştır. TÜİK kayıtlarında 2024’te Türkiye’de yaklaşık 754 bin ton satsuma üretilmiştir; satsumanın en çok yetiştiği iller Hatay ve İzmir’dir.

Hatay’ın Dörtyol, Erzin ve Payas ilçelerinde yetişen Owari satsuması 2019’da “Dörtyol Mandarini” adıyla menşe adı olarak tescil edilmiştir. Seferihisar’da yetişen ve resmî adıyla “Seferihisar Mandalinası” olarak tescilli (2019) satsumaların en yaygın çeşidi de Owari’dir. Owari adıyla TTSM kaydı bulunmamakla birlikte, Owari’den elde edilen Satsuma Silverhill (1993) ile BATEM İncisi ve BATEM Yıldızı (2011) seleksiyonları tescillidir.

Ağaç ve meyve

BATEM’e göre ağaçları yayvan taçlıdır, verimlidir ve düzenli ürün verir; düşük sıcaklıklara çok dayanıklıdır. Satsuma ağaçları zayıf gelişir ve fazla budama istemez. Meyveleri orta büyüklükte ve basıktır. Kabuğu hasatta açık sarı-portakal renginde, hafif pürüzlüdür ve meyve etine gevşek bağlı olduğu için kolay soyulur. Meyve eti koyu portakal renginde, aromalı ve çekirdeksizdir.

Meyve iriliği yöreye göre belirgin biçimde değişir: Dörtyol coğrafi işaret belgesinde meyve ağırlığı 136–143 g, Seferihisar belgesinde ortalama 91 g olarak verilmiştir. Seferihisar’da meyveler ağaçtayken doğal sarı rengini alır.

Meyve ağırlığı

135,7–143,0 g (Dörtyol); ort. 91,2 g (Seferihisar)

Kabuk kalınlığı

2,8–3,4 mm (Dörtyol); 3,7 mm (Seferihisar)

Meyve suyu oranı

%49,1–54,0 (Dörtyol); %34,8 (Seferihisar)

Çekirdek

Çekirdeksiz

Kaynak

Dörtyol Mandarini ve Seferihisar Mandalinası coğrafi işaret belgeleri (TÜRKPATENT); Seferihisar değerleri yöredeki satsumaların ortak ürünü içindir

Hasat ve depolama

BATEM’e göre erkenci bir çeşittir ve ekim ortası ile kasım başı arasında olgunlaşır. Dörtyol’da meyveler ekimin ikinci haftasından itibaren hasat olumuna gelir ve kasım ortası–sonuna kadar toplanır; Seferihisar’da hasat ekim ortasında başlar. Olgunlaştıktan sonra kabuğun meyve etinden ayrılmasına (puflaşma) eğilimi fazladır ve ağaçta uzun süre bekletilmemelidir.

Hasattan sonra iyi saklanır; taşımaya ve depolamaya elverişlidir. Coğrafi işaret belgelerine göre Dörtyol’da 3–4 °C’de 2–3 ay, Seferihisar’da 8–12 °C’de en çok 3 ay depolanabilmektedir.

Anaç

Ege’deki satsuma bahçelerinde üç yapraklı ve sitranj anaçları yaygındır; Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü’ne göre Carrizo ve Troyer sitranjları satsuma ile iyi uyuşur. Dörtyol’da turunç anacı yaygın, uygun alanlarda Carrizo sitranjı da kullanılmaktadır. Çukurova’da yapılan bir denemede satsuma verimi bakımından Carrizo sitranjı, Sitrumelo 1452 ve Yuzu öne çıkmıştır.