Bodur Ceviz Var mıdır?

Elmada M9, kirazda Gisela 5 gibi bodur anaçlar sayesinde küçük ağaçlı, sık dikimli bahçeler kurulabiliyor. Bu yüzden çiftçilerimiz sık sık “bodur ceviz var mı?” diye soruyor. Kısa cevap: Bugün ticari olarak kullanılan bodurlaştırıcı bir ceviz anacı yoktur. Bu yazıda nedenini ve ceviz bahçesi kurarken ağaç büyüklüğünü nasıl yönetebileceğinizi anlatıyoruz.

Bodur ağaç nereden gelir?

Meyve ağacının büyüklüğünü büyük ölçüde anaç, yani çeşidin üzerine aşılandığı kök belirler. Elmada M9 bodur, MM106 yarı bodur anaçtır. Armutta ayva anaçları ağacı küçültür. Bu anaçlar klon olarak çoğaltıldığı için her fidanda aynı etkiyi gösterir.

Cevizde durum farklıdır. Ceviz fidanları uzun yıllar boyunca tohumdan yetiştirilen ceviz çöğürleri üzerine aşılanarak üretildi. Klon ceviz anaçları ise ancak son yıllarda yaygınlaştı.

Klon ceviz anaçları var, ama bodur değil

Bugün Türkiye’de tescilli klon ceviz anaçları şunlardır:

• Vlach: Kuzey Kaliforniya kara cevizi ile Anadolu cevizi melezi (Paradox tipi). Kuvvetli gelişir. 2023’te tescil edildi.
• VX 211: Yine Paradox tipi bir klon anaçtır. Çok kuvvetli gelişir. Kök yara nematoduna karşı toleransıyla bilinir. 2022’de tescil edildi.
• RX 1: Teksas kara cevizi ile Anadolu cevizi melezidir. Orta kuvvetlidir. Kök ve kök boğazı çürüklüğüne yol açan bazı Phytophthora türlerine karşı dayanıklılığıyla öne çıkar. 2024’te tescil edildi.

Bu anaçların hiçbiri ağacı küçültmek için geliştirilmedi. Amaçları güçlü gelişme, homojen bahçe ve bazı toprak kaynaklı hastalık ve zararlılara karşı dayanıklılıktır. Kaliforniya Üniversitesi’nin denemelerinde bu klon anaçlar üzerindeki ağaçların verimi, tohumdan yetiştirilen Paradox anacındaki ağaçlarla benzer bulunmuştur. Yani “klon anaçlı ceviz” ile “bodur ceviz” aynı şey değildir.

Ceviz için bodurlaştırıcı anaç arayışı sürüyor. Erken meyveye yatan, zayıf gelişen ceviz genotipleri üzerinde araştırmalar yapılıyor. Ancak bunlar henüz ıslah ve deneme aşamasındadır; çiftçiye sunulan bodur bir ceviz anacı yoktur.

“Bodur ceviz” diye satılan fidanlara dikkat

Piyasada zaman zaman “bodur ceviz” ya da benzeri adlarla fidan satıldığını duyuyoruz. Tohumluk Tescil ve Sertifikasyon Merkezi’nin meyve çeşit listesinde “bodur” özelliğiyle tescil edilmiş bir ceviz çeşidi veya anacı bulunmamaktadır. Satın almadan önce:

• Fidanın etiketinde yazan çeşit ve anaç adını kontrol edin. Bu adlar Bakanlığın meyve ve asma çeşit listesinde yer almalıdır.
• Satıcıdan, ağacın yetişkinlikte ulaşacağı büyüklük hakkında yazılı ve kaynaklı bilgi isteyin.
• Etiketsiz fidan almayın. Etiketsiz fidan satışı yönetmelikle yasaklanmıştır.

Daha sık ve erken verimli ceviz bahçesi için ne yapılabilir?

Bodur anaç olmasa da bahçenizi verimli kurmanın yolları var:

• Yan dallarda meyve veren çeşit seçin. Chandler, Howard ve Tulare gibi çeşitler yalnızca dal uçlarında değil, yan tomurcuklarda da meyve verir. Bu, birim alandan daha yüksek verim sağlar.
• Dikim aralığını çeşide göre planlayın. Ağacın son büyüklüğünü anaç ile çeşidin birlikte belirlediğini unutmayın. Kuvvetli çeşitleri sık dikmek, ileride gölgelenme ve verim kaybına yol açar.
• Toprağınıza göre anaç seçin. Nematod veya ağır, su tutan toprak sorunu olan yerlerde anaç seçimi bodurluktan daha önemlidir. Bu konuda ziraat mühendisinize ve bize danışın.
• Budama ve terbiyeyi ihmal etmeyin. Taç büyüklüğü düzenli budama ile kontrol altında tutulabilir.

Sonuç olarak cevizde bahçe başarısının anahtarı, ismine doğru, sağlıklı ve bölgenize uygun bir çeşitle aşılı fidan seçmektir. Hangi çeşit ve anacın bahçenize uygun olduğunu konuşmak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Kaynaklar

1. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Tohumluk Tescil ve Sertifikasyon Merkezi (TTSM). Meyve ve Asma Tescilli Çeşitler Listesi (MEYVE_TESCIL.xls). https://www.tarimorman.gov.tr/BUGEM/TTSM/Sayfalar/Detay.aspx?SayfaId=87
2. Hasey, J., Leslie, C., Hackett, W., McGranahan, G., McKenry, M., Browne, G., Kluepfel, D. Walnut Trees in the Nursery Trade: Understanding Terminology, How They Are Propagated, Availability and Clonal Rootstock Pest Interactions. UC Cooperative Extension, revize 25.02.2014. https://ccfruitandnuts.ucanr.edu/sites/default/files/2014-03/185679.pdf
3. Hasey, J., Milliron, L., Reyes, C., Browne, G., McClean, A., Westphal, A. Selecting the Best Walnut Rootstock for Your Situation – an Update on Commercial and New Clonal Walnut Rootstocks (2026). UC Cooperative Extension, Sacramento Valley Orchards, 24.03.2026. https://www.sacvalleyorchards.com/?p=10688
4. Fichtner, E. Rootstocks Demystified (sunum). UC Cooperative Extension Tulare ve Kings ilçeleri, 2020. https://ccfruitandnuts.ucanr.edu/sites/default/files/2020-03/320941.pdf
5. Vahdati, K., Mohseniazar, M. (2016). Early bearing genotypes of walnut: a suitable material for breeding and high density orchards. Acta Horticulturae 1139: 101-106. https://doi.org/10.17660/ActaHortic.2016.1139.18
6. Tarım ve Orman Bakanlığı. Meyve Fidanı ve Üretim Materyali Sertifikasyonu ile Pazarlaması Yönetmeliği. Resmî Gazete, 28.04.2026, sayı 33237 (md. 1, 4, 13). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2026/04/20260428-4.htm