Ceviz İlaçlama Programı: Hastalık ve Zararlılarla Mücadele Takvimi

Cevizde ilaçlama takvime göre değil bahçe gözlemine göre yapılır. Hangi dönemde neye bakmanız gerektiğini bu takvimde bulabilirsiniz.

Tarım ve Orman Bakanlığının Ceviz Entegre Mücadele Teknik Talimatına göre ceviz bahçelerinde mücadele iki ana soruna göre planlanır: ceviz antraknozu (yaprak ve meyvede lekelenme yapan mantar hastalığı) ve elma içkurdu (cevizde “iç kurdu” denen zararlı). Bakteriyel yanıklık, yaprak bitleri ve güneş yanıklığı da bu iki ana sorunun takvimine eklenir. Bahçe düzenli gezilir, zararlı ve doğal düşmanları sayılır. İlaçlama ancak zarar, eşik değerine ulaştığında yapılır.

Önce bilmeniz gereken kural

Bu yazıda ilaç adı ve doz yoktur. Her ilaç kararı cevizde ruhsatlı bir ürünle ve il ya da ilçe tarım ve orman müdürlüğünün veya bir reçete yetkilisinin önerisiyle verilmelidir. Başka bir ürün için ruhsatlı ilaç, aynı zararlıya karşı olsa bile cevizde kullanılamaz. Ruhsat durumunu Bakanlığın Bitki Koruma Ürünleri Veri Tabanından kontrol edebilirsiniz. Eski programlarda geçen bazı etken maddelerin kullanımı bugün yasaktır.

Kış: bulaşma kaynaklarını temizleme (Aralık–Şubat)

• Ağaçta kalan kurumuş meyveleri ve meyve saplarını budamayla uzaklaştırın. Talimata göre bunlar ertesi yıl antraknoz için bulaşma kaynağıdır.
• Bakteriyel yanıklıklı sürgün ve dalları kesip bahçeden çıkarın. Budama aletlerini ağaçtan ağaca geçerken dezenfekte edin. Büyük kesim yerlerini aşı macunuyla kapatın.
• Budamayı tacın içini havalandıracak şekilde yapın. Hava alan taçta yapraklar daha çabuk kurur, mantar ve bakteri hastalıkları daha az yayılır.

Uyanma ve tomurcuk patlaması (Mart–Nisan)

• Bakteriyel yanıklık: Koruyucu uygulamalar yaprak tomurcuklarının patlamasıyla başlar. Yağışlı ve nemli günler devam ettikçe, kullanılan ürünün etki süresi göz önüne alınarak sürdürülür. Hastalık önce erkek ve dişi çiçeklerde kararma ve kuruma olarak görülür. Erken ilkbahar donlarından sonra yeşil sürgünlerde yanıklık tipiktir.
• Antraknoz: Hastalığın her yıl şiddetli seyrettiği bahçelerde ilk uygulama dönemi, yaprakçıkların “kedi kulağı” olduğu dönemdir. İkinci dönem, yaprakçıkların yarı büyüklüğe ulaştığı zamandır.
• Yaprak biti: Önceki yıl bulaşık olan bahçelerde erken dönemde 20 ağaç seçin ve her ağacın farklı yön ve yüksekliğinden 5 yaprak alın. 100 yaprakta 5 koloni veya yaprak başına 15 birey görülürse ilaçlama önerilir. Uğur böceği, altın göz ve çiçek sinekleri gibi doğal düşmanlar varsa karar verirken bunları da hesaba katın.

Çiçeklenme (Nisan–Mayıs): tuzakları asma zamanı

• Çiçeklenmede, özellikle böcek ilacı uygulamalarından mümkün olduğunca kaçının. Bal arıları ve diğer faydalı böcekler zarar görmesin.
• Feromon (eşeysel çekici) tuzakları iç kurdu kelebekleri çıkmadan 7–10 gün önce, genellikle Nisan sonu–Mayıs başında asılır. Bahçe başına en az 2 tuzak kullanılır. Tuzaklar tacın dış kısmına, güney-güneydoğu yönüne ve yerden 1,5–2 m yüksekliğe asılır.
• İlk kelebek yakalanana kadar tuzakları haftada 2–3 kez, sonra haftada bir kontrol edin. Yakalanan kelebekleri sayıp yapışkan tabladan temizleyin. Tuzaklar hasat sonuna kadar bahçede kalır.

Meyve tutumu ve fındık iriliği (Mayıs–Haziran): iç kurdu birinci döl

• Cevizde ekonomik zararı esas olarak birinci döl yapar. Larvalar henüz sertleşmemiş kabuğu delip içe girer. Hedef, larvayı meyveye girmeden yakalamaktır.
• Kışlayan dölde iki hafta üst üste toplam 6 kelebek yakalanması, mücadele için yeterli yoğunluk sayılır.
• Uygulama zamanı, kelebek sayısının zirveye ulaşıp düşmeye başladığı ve meyvelerin yaklaşık yarısının fındık iriliğine geldiği dönemdir. Bölgenizdeki tahmin-uyarı istasyonlarının sıcaklık toplamına göre yaptığı duyuruları takip edin.
• Meyve kontrolü yapın. Rastgele seçilen en az 20 ağaçta, farklı yönlerden 25’er meyveye bakın (toplam 500 meyve). Meyvelerin %2’sinde larva girişi görülürse ilaçlama gerekir.
• Haziranın ilk haftasında gövdelere oluklu mukavva tuzak bant sarın. Buraya gelen larvaları toplayıp yok edin. Erken dökülen kurtlu ve hastalıklı meyveleri her hafta toplayıp bahçeden çıkarın.
• Antraknoz için üçüncü kritik dönem meyvelerin fındık büyüklüğünde olduğu zamandır. Yağışlı geçen yerlerde enfeksiyon koşulları sürdükçe koruma gerekebilir.

Yaz (Temmuz–Ağustos): ikinci döl ve güneş yanıklığı

• İç kurdu ikinci döl: Bu dönemde kabuk sertleştiği için ikinci döl çoğunlukla yeşil kabukta beslenir ve genellikle ekonomik zarar yapmaz. Ancak kabuğu tam kapanmayan çeşitlerde ilaçlama gerekebilir. Yaz döllerinde haftada 3 kelebek yakalanması eşik kabul edilir.
• Güneş yanıklığı: Çoğu zaman yanlış budama sonucu meyvelerin doğrudan güneşe açılmasıyla ortaya çıkar. 40 °C’nin üzerindeki sıcaklıklarda sürgünler de yanabilir. Yanan meyvenin içi buruşur ve kararır. Taç seyreltmesini aşırıya kaçırmayın, ağacı susuz bırakmayın. Genç ağaçların gövdesini beyaz, su bazlı bir boyayla koruyun. Koruyucu kaplama ürünleri kullanacaksanız zamanlamayı tarım müdürlüğünüze danışın.
• Yaprak biti yoğunluğu genellikle Temmuz sıcaklarıyla belirgin biçimde düşer. Yaz ilaçlamasına karar vermeden önce sayım yapın.

Hasat ve sonbahar (Eylül–Kasım)

• Antraknozun asıl kaynağı yere dökülen yapraklardır. Bu yaprakları sonbaharda toplayıp yok edin veya toprağa gömün. Ağaçta ve yerde kalan hastalıklı cevizleri de toplayın.
• Tuzak bantlardaki larvaları toplayın.
• Gübreleme ve çinko gibi besin elementi eksikliklerine karar vermek için sonbaharda yaprak ve toprak analizi yaptırın. Talimata göre çinko uygulamasının en uygun zamanı hasat sonrasıdır.

Kısaca

• Bahçenizi takvimle değil, gözlemle yönetin: tuzak, sayım ve meyve kontrolü.
• Kültürel önlemler (temizlik, budama, doğru sulama, sertifikalı fidan) ilacın yükünü azaltır.
• İlaç gerekiyorsa cevizde ruhsatlı ürünü, reçeteyle ve etiketteki koşullara uyarak kullanın.

Kaynaklar

1. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, TAGEM – Ceviz Entegre Mücadele Teknik Talimatı (Ankara, 2022): tarimorman.gov.tr
2. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı – Bitki Koruma Ürünleri Veri Tabanı: bku.tarimorman.gov.tr
3. Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsü (Yalova) – Ceviz Yetiştiriciliği, çiftçi broşürü: arastirma.tarimorman.gov.tr
4. University of California IPM – Walnuts: Sunburn: ipm.ucanr.edu