İspanya’nın Katalonya bölgesindeki araştırma enstitüsü IRTA’nın ıslah ettiği Vairo; kendine verimli, geç çiçeklenen ve sert kabuklu bir çeşittir. Kırmızı yaprak lekesine karşı toleransıyla öne çıkar. Türkiye tescili Ekiz Fidancılık adına yapılmıştır.
- Köken
- İspanya – IRTA (Mas de Bover, Tarragona)
- Melezleme
- ‘4-665’ × ‘Lauranne’ (1991)
- Islahçı hakkı
- İspanya OEVV TOV 2509; AB CPVO EU 28898
- Türkiye tescili
- 03.11.2017 – Ekiz Fidancılık (TTSM)
- Tozlanma
- Kendine verimli (S-genotipi SfS9)
- Çiçeklenme
- Geç (Guara ve Ferragnès ile benzer dönemde)
- Kabuk
- Sert
- Hasat
- Erken
Ağaç yapısı ve verim
IRTA’ya göre ağacı çok kuvvetlidir ve bu gücü verim ile vejetatif büyüme arasındaki dengeyi korumasını sağlar. Terbiyesi ve budaması çok kolaydır. Meyvelerini çoğunlukla buket dallarında, ayrıca brindil ve bir yıllık karışık sürgünlerde taşır. IRTA, meyve tutma yoğunluğu ve gücü sayesinde verim kapasitesinin çok yüksek olduğunu belirtir; çeşidi tanıtan bilimsel yayında da IRTA’nın dört yeni çeşidinin çok verimli ve düzenli ürün verdiği bildirilmiştir.
Ağaç çok kuvvetli olduğu için dikim aralığı buna göre planlanmalıdır. Büyüme habitusu kaynaklarda orta, orta-dik ve yayvan olarak farklı tanımlanmaktadır.
Çiçeklenme ve tozlanma
Geç çiçeklenen bir çeşittir; çiçeklenmesi Guara ve Ferragnès ile benzer dönemdedir. Kendine verimlidir ve kendi poleniyle iyi meyve bağlar; bu nedenle tozlayıcı çeşit gerektirmez. Yine de iyi bir meyve tutumu için bahçede arı faaliyetinin bulunması önerilir.
Geç çiçeklenmesi ve kendine verimliliği nedeniyle Vairo, Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü’nün kendine verimli ve geç çiçeklenen yeni badem çeşitleri geliştirmeye yönelik melezleme projesinde (2023–2027) ebeveyn olarak kullanılmaktadır.
Meyve özellikleri
Sert kabuklu bir çeşittir ve ikiz iç oluşturmaz. İç zarı düz, açık renkli ve buruşuksuzdur; tadı tatlıdır. IRTA’ya göre tekli doymamış yağ asitleri bakımından zengindir, yağ ve protein içeriği yüksek, raf ömrü uzundur; çerezlik ve nuga yapımına uygundur. 2005–2008 yıllarında üç farklı yerde yapılan analizlerde Vairo, endüstriyel potansiyeli standart referans çeşitlere eşit ya da onlardan yüksek çeşitler arasında yer almıştır.
- Kabuk
- Sert
- İç randımanı
- Yaklaşık %28–29 (IRTA; Calle ve ark. 2024)
- İç ağırlığı
- Yaklaşık 1,2 g (IRTA)
- İkiz iç
- Yok
- İç şekli
- Kalp-badem şekli
- İç zarı
- Açık renkli, düz
Hasat
IRTA’ya göre erken hasat edilen bir çeşittir.
Hastalık ve dikkat edilecekler
Kırmızı yaprak lekesi (Polystigma) yönünden İspanya’da 8 yıl süren ilaçsız bir tarla denemesinde 21 çeşit arasında en düşük ikinci hastalık oranını göstermiştir; IRTA da çeşidi bu hastalığa çok toleranslı olarak tanımlar. Aynı çalışma, denenen çeşitlerin hiçbirinin hastalığa tam dayanıklı olmadığını vurgular. IRTA’ya göre Fusicoccum’a (dal kanseri) da toleranslıdır. Buna karşın 2024 tarihli kapsamlı bir derlemede bakteriyel lekeye (Xanthomonas arboricola pv. pruni) yüksek derecede duyarlı olarak değerlendirilmiştir; bu hastalığın görüldüğü bölgelerde koruyucu önlemler önemlidir.
Türkiye koşullarında Vairo’nun verim ve meyve özelliklerini ölçen yayımlanmış bir denemeye henüz ulaşılamamıştır.
Öne çıkan özellikler
- Kendine verimli; tozlayıcı çeşit gerektirmez.
- Geç çiçeklenir.
- Sert kabuk, ikiz iç yok.
- Kırmızı yaprak lekesine toleranslı.
Türkiye'de
- Türkiye tescili Ekiz Fidancılık adına (2017).
- Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü’nün ıslah projesinde ebeveyn.
- Ege Bölgesi’ndeki yeni kapama bahçelerinde kullanılmaktadır.
Bu sayfadaki bilgiler, aşağıda listelenen bilimsel yayınlardan, ıslahçı kurum yayınlarından ve resmî kurum kaynaklarından derlenmiştir. İç randımanı, meyve ağırlığı, çiçeklenme ve hasat zamanı gibi değerler yöreye, yıla, anaca, ağaç yaşına ve bakıma göre değişir; verilen sayılar ilgili çalışmanın koşullarına aittir. Bölgenize uygun çeşit ve tozlayıcı seçimi için ziraat mühendislerimize danışabilirsiniz.
Kaynaklar
- IRTA. Variedades de almendro: Vairo, Constantí, Marinada y Tarraco (katalog).
- IRTA. IRTA Selected Almonds: Vairo, Constantí, Marinada and Tarraco.
- Vargas, F.J. ve ark. (2008). 'Vayro', 'Marinada', 'Constantí', and 'Tarraco' Almonds. HortScience 43(2): 535–537.
- Calle, A. ve ark. (2024/2025). Review of agronomic and kernel quality traits of 273 almond cultivars. Genetic Resources and Crop Evolution 72: 3783–3828.
- Miarnau, X. ve ark. (2021). Cultivar susceptibility and environmental parameters affecting symptom expression of red leaf blotch of almond in Spain. Plant Disease 105(4): 940–947.
- Romero, A. ve ark. (2011). Industrial potential of new almond varieties from IRTA's breeding program. Acta Horticulturae 912: 399–404.
- TTSM. Meyve ve Asma Tescilli Çeşitler Listesi.
- TAGEM (2022). Ilıman İklim Meyveleri Proje Değerlendirme Grubu Toplantısı Özet Kitapçığı.
- Kırca, L. (2024). Badem Üretiminin Bölgesel Analizi: Ege Bölgesi'nde Mevcut Durum ve Gelecek Potansiyeli. Ordu Üniv. Bil. Tek. Derg. 14(2): 213–228.
