Ayvalık

Edremit Körfezi'nde Gömeç zeytinliği (temsilî görsel) — Temsilî görsel, çeşide ait değildir. Gömeç (Balıkesir) zeytinliği. Foto: Maurice Flesier, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Edremit adıyla da bilinen Ayvalık, Balıkesir’in Edremit yöresi kökenli, Türkiye’nin en kaliteli yağlık zeytin çeşitlerinden biridir. Meyvesi orta irilikte ve yuvarlağa yakın silindiriktir. Yeşil veya pembe renkteyken toplanıp çizik sofralık zeytin olarak da işlenir.

Köken: Balıkesir, Edremit yöresi
Diğer adları: Edremit, Ayvalık Yağlık
Türkiye tescili: 03.05.1990 (TTSM; tescil sorumlusu Zeytincilik Araştırma Enstitüsü)
Kullanım: Yağlık; yeşil ve pembe çizik sofralık
Meyve: Orta irilikte, yuvarlağa yakın silindirik
Yağ oranı: Yaklaşık %24–26
Ağaç: Kuvvetli, dik gelişen
Çoğaltma: Genellikle çelikle

Köken ve kullanım

Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü’ne göre Ayvalık çeşidinin kökeni Balıkesir’in Edremit ilçesidir; yörede Edremit ya da Ayvalık Yağlık adlarıyla da bilinir. TTSM’de 1990’dan beri Ayvalık adıyla tescillidir.

Esas olarak yağlık bir çeşittir. Gündeşli ve Küden onu Türkiye’nin en iyi ve en kaliteli zeytin çeşitlerinden biri olarak tanımlar. Bu çeşitten yörede üretilen natürel sızma zeytinyağı, Ayvalık Zeytinyağı ve Edremit Zeytinyağı adlarıyla TÜRKPATENT’te tescilli menşe adlarıdır. Çeşit sofralık olarak da işlenir: meyve kabuğu sarımsı yeşil (yeşil çizik) ya da kırmızımsı-açık menekşe (pembe çizik) iken toplanıp çizilerek tatlandırılır; bu ürün Edremit Körfezi Yeşil Çizik Zeytini adıyla tescillidir.

Ağaç ve meyve özellikleri

İyi bakım koşullarında kuvvetli ve dik gelişir; dallanması seyrektir. Edremit Körfezi Yeşil Çizik Zeytini belgesine göre çeşidin farklı tipleri vardır.

Meyvesi orta irilikte, yuvarlağa yakın silindiriktir; olgunlukta koyu vişne rengine döner. Aynı belgeye göre 100 meyve 355-375 g gelir (meyve başına yaklaşık 3,6-3,8 g). Ayvalık Zeytinyağı belgesinde et oranı %85, yağ oranı %25 olarak verilir; Gündeşli ve Küden yağ oranını %24-26 olarak bildirir. Bu kaynaklar ölçüm bazını belirtmez.

Meyve ağırlığı: 100 meyve 355–375 g (Edremit Körfezi coğrafi işaret belgesi)
Et oranı: %85 (Ayvalık Zeytinyağı coğrafi işaret belgesi)
Yağ oranı: %25 (coğrafi işaret belgesi); %24–26 (Gündeşli ve Küden); baz belirtilmemiş
Periyodisite: Orta

Olgunlaşma ve hasat

Gündeşli ve Küden’e göre Gemlik’ten daha geç olgunlaşır. Edremit Körfezi’nde çizik sofralık zeytin için meyveler 1 Ekim-30 Kasım arasında elle toplanır. Çanakkale’de yapılan bir doktora çalışmasında Ayvalık meyvelerinin olgunluk indeksi farklı hasat dönemlerinde izlenmiştir. Periyodisite eğilimi orta derecededir.

İklim isteği ve tozlanma

Edremit Körfezi Yeşil Çizik Zeytini belgesine göre soğuğa karşı kısmen dayanıklıdır. Adana’da yapılan bir çalışmada bazı yıllarda görülen verim düşüklüğünün yetersiz soğuklamadan kaynaklanabileceği bildirilmiştir.

Aynı belgeye göre kendine verimlidir; yine de Gemlik, Memecik ve Erkence tozlayıcı olarak kullanılabilir. Ayvalık, Gemlik, Memecik ve Domat için önerilen tozlayıcılar arasında da yer alır.

Fidan üretimi

Edremit Körfezi Yeşil Çizik Zeytini belgesine göre çeşit genellikle çelikle üretilir. Sisleme ortamında yarı odunsu çeliklerin köklendirilmesinde perlit-vermikülit karışımı ortamın üstün bulunduğu bildirilmiştir.

Öne çıkan özellikler

Türkiye’nin en kaliteli yağlık çeşitlerinden.
Yağ oranı yaklaşık %24–26.
Yeşil ve pembe çizik sofralık olarak da işlenir.

Türkiye'de

TTSM’de tescilli (1990).
Ayvalık ve Edremit zeytinyağlarının çeşidi.
Birçok çeşit için tozlayıcı olarak önerilir.

Bu sayfadaki bilgiler, aşağıda listelenen resmî kurum kaynaklarından, Uluslararası Zeytin Konseyi (IOC) Dünya Zeytin Çeşitleri Kataloğu’ndan, coğrafi işaret belgelerinden, araştırma enstitüsü yayınlarından ve hakemli bilimsel çalışmalardan derlenmiştir. Meyve ağırlığı, yağ oranı ve olgunlaşma zamanı gibi değerler yöreye, yıla, ürün yüküne ve bakıma göre değişir; verilen sayılar ilgili çalışmanın koşullarına aittir. Kaynakların çoğu yağ oranının kuru mu yaş meyvede mi ölçüldüğünü belirtmez; bu nedenle farklı kaynaklardaki yağ oranları doğrudan karşılaştırılmamalıdır. Bölgenize uygun çeşit seçimi için ziraat mühendislerimize danışabilirsiniz.