Memecik

Dalda renk dönümündeki zeytinler (temsilî görsel) — Temsilî görsel, çeşide ait değildir. Foto: Monaam Ben Fredj, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Muğla kökenli Memecik, Ege Bölgesi’nin en yaygın zeytin çeşididir. Meyve ucundaki belirgin meme ile kolayca tanınır. Esas olarak yağlıktır, yeşil ve siyah sofralık olarak da değerlendirilir; kuraklığa çok dayanıklıdır.

Köken: Muğla
Türkiye tescili: 03.05.1990 (TTSM; tescil sorumlusu Zeytincilik Araştırma Enstitüsü)
Tescilli klon: Memecik Klon 9 (02.03.2017, Zeytincilik Araştırma Enstitüsü)
Kullanım: Yağlık; yeşil ve siyah sofralık
Meyve: İri, ucu belirgin memeli; olgunlukta koyu menekşe
Ağaç: Kuvvetli, yayvan, sık taçlı
Olgunlaşma: Kasım ortası–aralık ortası (IOC)
Tozlanma: Kısmen kendine verimli

Köken ve yayılış

Memecik, Muğla kökenli bir zeytin çeşididir ve 1990’dan beri tescillidir; Zeytincilik Araştırma Enstitüsü’nün seçtiği Memecik Klon 9 da 2017’de tescil edilmiştir. Aydın Memecik Zeytini coğrafi işaret belgesine göre Ege Bölgesi’nin en yaygın zeytin çeşididir ve Büyük ve Küçük Menderes vadilerinde yaygın olarak yetiştirilir. Uluslararası Zeytin Konseyi (IOC) kataloğuna göre Türkiye’deki zeytin ağaçlarının yaklaşık %19’unu oluşturur.

Adını meyve ucundaki küçük çıkıntıdan (meme) alır. Aydın’da bu çeşitten üretilen ürünler Aydın Memecik Zeytini ve Aydın Memecik Zeytinyağı adlarıyla TÜRKPATENT’te tescilli menşe adlarıdır.

Ağaç ve meyve özellikleri

Ağacı kuvvetli, yayvan ve sık taçlıdır. Coğrafi işaret belgesine göre delice üzerine aşılı Memecik ağaçları çok uzun ömürlüdür ve ekonomik olarak 80-100 yıl verim verebilir.

Meyvesi iridir, ucunda belirgin bir meme bulunur ve olgunlukta koyu menekşe renge döner; çekirdeği de iridir. IOC kataloğunda kilogramda yaklaşık 220 meyve ve et/çekirdek oranı 6,7 olarak verilir; Aydın Memecik Zeytini belgesinde ortalama meyve ağırlığı 4,78 g’dır. Yağ oranı IOC’ye göre %22’nin üzerinde, coğrafi işaret belgesine göre %24,5’tir; iki kaynak da ölçüm bazını belirtmez.

Meyve ağırlığı: ~220 adet/kg (IOC); 4,78 g (Aydın coğrafi işaret belgesi)
Et/çekirdek oranı: 6,7 (IOC); 7,53 (Aydın coğrafi işaret belgesi)
Yağ oranı: >%22 (IOC); %24,5 (coğrafi işaret belgesi); baz belirtilmemiş
Çelikle köklenme: Orta (IOC)

Olgunlaşma ve periyodisite

IOC’ye göre meyveler kasım ortası ile aralık ortası arasında olgunlaşır. Aydın Memecik Zeytini belgesine göre yeşil salamuralık zeytin, meyve sarımsı yeşile döndüğünde eylül-ekim aylarında; siyah salamuralık ve yağlık zeytin ise kasım-aralık aylarında toplanır.

Coğrafi işaret belgesine ve Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü’ne göre periyodisite eğilimi kuvvetlidir. Budamanın yapılmaması ve yetersiz bakım periyodisiteyi artıran etkenler arasındadır.

İklim isteği ve tozlanma

IOC’ye göre kuraklığa çok dayanıklıdır ve sulama imkânı olmayan alanlar için önerilir; soğuğa dayanımı orta derecededir.

Kısmen kendine verimlidir. IOC kataloğunda önerilen tozlayıcılar Ayvalık, İzmir Sofralık, Çakır, Gemlik, Erkence ve Memeli’dir.

Hastalıklar ve fidan üretimi

İspanya’daki Córdoba zeytin gen bankasında yapılan karşılaştırmalı değerlendirmede Memecik halkalı lekeye çok dayanıklı bulunmuştur. Aydın Memecik Zeytini belgesine göre zeytin sineğine orta derecede hassastır.

Çeliklerinin köklenme yeteneği orta düzeydedir. Zeytincilik Araştırma Enstitüsü Memecik’i Uslu çöğürleri üzerine aşılayarak çoğaltmaktadır. Nazilli’de yapılan bir çalışmada yarı odunsu Memecik çelikleri sisleme ünitesinde köklendirilmiştir.

Öne çıkan özellikler

Ege Bölgesi’nin en yaygın zeytin çeşidi.
Kuraklığa çok dayanıklı.
Yağlık; yeşil ve siyah sofralık olarak da değerlendirilir.

Dikkat

Periyodisite eğilimi kuvvetlidir.
Kısmen kendine verimli; tozlayıcı ile dikilmeli.

Bu sayfadaki bilgiler, aşağıda listelenen resmî kurum kaynaklarından, Uluslararası Zeytin Konseyi (IOC) Dünya Zeytin Çeşitleri Kataloğu’ndan, coğrafi işaret belgelerinden, araştırma enstitüsü yayınlarından ve hakemli bilimsel çalışmalardan derlenmiştir. Meyve ağırlığı, yağ oranı ve olgunlaşma zamanı gibi değerler yöreye, yıla, ürün yüküne ve bakıma göre değişir; verilen sayılar ilgili çalışmanın koşullarına aittir. Kaynakların çoğu yağ oranının kuru mu yaş meyvede mi ölçüldüğünü belirtmez; bu nedenle farklı kaynaklardaki yağ oranları doğrudan karşılaştırılmamalıdır. Bölgenize uygun çeşit seçimi için ziraat mühendislerimize danışabilirsiniz.