Aprikoz (Apricos)

Niğde Çamardı'nda dalda olgun kayısılar (temsilî görsel) — Temsilî görsel, çeşide ait değildir. Foto: Zeynel Cebeci, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Aprikoz (Şalak), Iğdır ve Kağızman yöresinin iri meyveli, yerli sofralık kayısısıdır. Meyvesi eliptik, sarı kabuklu ve sarı etli; tatlı ve suludur, çekirdek içi tatlıdır. Kendine kısır bir çeşittir; bahçede aynı dönemde çiçek açan bir tozlayıcı çeşitle birlikte dikilmelidir.

Diğer adları: Şalak, Iğdır Şalağı; TTSM’deki yazımı “Apricos”
Köken: Türkiye – Iğdır ve Kars-Kağızman (Aras vadisi)
Türkiye tescili: 03.05.1990 (TTSM, “Apricos” adıyla; tescil sorumlusu Kayısı Araştırma Enstitüsü, Malatya)
Coğrafi işaret: “Iğdır Kayısısı” menşe adı (17.09.2018)
Kullanım: Ağırlıkla sofralık
Meyve: Eliptik; sarı kabuk ve sarı et; 50–60 g (MAREM)
Çekirdek: Yarma; çekirdek içi tatlı
Olgunlaşma: Iğdır’da 15 Haziran’dan sonra başlar, temmuz ortasına kadar sürer; Eğirdir’de temmuzun ilk haftası
Tozlanma: Kendine kısır – tozlayıcı çeşit gerekir

Ad ve köken

Aprikoz, Iğdır ve Kars-Kağızman yöresinde (Aras vadisi) yetiştirilen yerli bir kayısı çeşididir; yörede Şalak adıyla bilinir. Eğirdir Meyvecilik Araştırma Enstitüsü çeşidi “Şalak (Aprikoz-Iğdır)” olarak anar. Iğdır’daki kayısı ağaçlarının yaklaşık %85’i Şalak’tır.

Çeşit, TTSM listesinde 03.05.1990 tarihli tescille “Apricos” adıyla kayıtlıdır; tescil sorumlusu Malatya’daki Kayısı Araştırma Enstitüsü’dür. Aynı enstitünün kendi tescilli çeşitler listesinde ise “Aprikoz” adı geçer. “Apricos”, ayrı bir yabancı çeşit değil, Aprikoz’un TTSM’deki yazımıdır.

“Iğdır Kayısısı” adı, Iğdır Ticaret ve Sanayi Odası’nın başvurusuyla 17.09.2018’den beri menşe adı olarak coğrafi işaret korumasındadır; coğrafi alan Iğdır ili ve Kars-Kağızman’dır. Bu koruma ada ve yöreye aittir; Iğdır dışında yetişen meyve “Iğdır Kayısısı” adıyla satılamaz.

Ağaç yapısı ve tozlanma

Ağacı yayvan taçlıdır ve çok kuvvetli büyür. Aprikoz kendine kısır bir çeşittir: kendi çiçek tozuyla meyve bağlamaz. Bu nedenle bahçe tek başına bu çeşitle kurulmamalı, aynı dönemde çiçek açan uygun bir tozlayıcı çeşitle birlikte dikilmelidir (Eğirdir MAREM). Iğdır’da Şalak için Teberze ve Ordubat çeşitleri tozlayıcı olarak kullanılmaktadır. Bahçenize uygun tozlayıcı seçimi için bizimle görüşebilirsiniz.

Meyve özellikleri

Meyvesi oldukça iri, eliptik ve simetriktir. Kabuğu ve eti sarıdır; kabuk hafif tüylüdür. Eti tatlı, sulu ve orta serttir; raf ömrü kısadır. Çekirdeği uzun-eliptik, etten kolay ayrılır (yarma) ve çekirdek içi tatlıdır.

Meyve ağırlığı: 50–60 g (MAREM); 53,42–78,32 g (Iğdır coğrafi işaret başvurusundan aktarım)
Meyve eti: Sarı, tatlı, sulu, orta sert
Çekirdek: Yarma; iç tatlı

Hasat ve iklim

Iğdır’da hasat 15 Haziran’dan sonra başlar ve temmuz ortasına kadar sürer. Isparta Eğirdir’de temmuzun ilk haftasında olgunlaşır. Hasat zamanı bölgeye ve yıla göre değişir.

Olgunlaşma döneminde nemli ve sisli hava çil hastalığına yol açar; çiçeklenmede esen soğuk rüzgârlar meyve tutumunu düşürür. Iğdır dışında, örneğin Mersin’de yetiştirilen Şalak’tan Iğdır’daki lezzetin alınamadığı aktarılmaktadır.

Öne çıkan özellikler

İri, sarı, tatlı ve sulu meyve.
Yarma çekirdek, tatlı çekirdek içi.
Kendine kısır: tozlayıcı çeşit gerekir.

Türkiye'de

TTSM’de “Apricos” adıyla tescilli (1990).
“Iğdır Kayısısı” menşe adı (2018).
Iğdır’da haziran ortasından temmuz ortasına hasat.

Bu sayfadaki bilgiler, aşağıda listelenen bilimsel yayınlardan, ıslahçı kurum kaynaklarından ve resmî kurum kaynaklarından derlenmiştir. Meyve ağırlığı, çiçeklenme ve hasat zamanı gibi değerler yöreye, yıla, anaca, ağaç yaşına ve bakıma göre değişir; verilen sayılar ilgili çalışmanın koşullarına aittir. Bölgenize uygun çeşit ve anaç seçimi için ziraat mühendislerimize danışabilirsiniz.