Precoce de Tyrinthe (Yunanca adıyla Tirynthos), Yunanistan kökenli erkenci bir sofralık kayısıdır. Meyvesi iri, uzunca, açık turuncu kabuklu ve kırmızı yanaklıdır; eti sert ve koyu turuncu, tadı mayhoştur. Ağacı kuvvetli ve verimlidir, soğuklama ihtiyacı düşüktür.
- Köken
- Yunanistan (adı Argolis’teki Tirintos’tan gelir)
- Diğer adları
- Tirynthos, Proimo Tirynthos
- Türkiye tescili
- 03.05.1990 (TTSM, listede “Precoce de Thryinthe” yazımıyla; tescil sorumlusu Kayısı Araştırma Enstitüsü, Malatya)
- Kullanım
- Sofralık, turfanda
- Meyve
- İri, uzunca; açık turuncu kabuk, kırmızı yanak; koyu turuncu, sert et
- Çekirdek
- Ete yarı yapışık; çekirdek içi acı
- Olgunlaşma
- Erken (Silifke’de 19 Mayıs)
- Soğuklama
- Yaklaşık 550 saat (MAREM)
- Tozlanma
- Çeşide özgü kaynak bulunamadı
Köken ve ad
Precoce de Tyrinthe, Yunanistan’da ıslah edilmiş bir kayısı çeşididir. Yunanca adı Proimo Tirynthos, “Tirintos’un erkencisi” anlamına gelir ve Argolis’teki antik Tirintos kentine dayanır; “Précoce de” yalnızca adın Fransızca biçimidir. Türkiye’de 03.05.1990 tarihinde tescil edilmiştir; TTSM listesinde “Precoce de Thryinthe” yazımıyla kayıtlıdır. Islah eden kişi veya kurum hakkında güvenilir bir kaynağa ulaşılamamıştır. Ninfa çeşidinin ebeveynlerinden biridir.
Ağaç yapısı ve verim
Eğirdir Meyvecilik Araştırma Enstitüsü’ne göre ağacı kuvvetli büyür ve oldukça verimlidir. Mersin Silifke’deki denemede en verimli üç çeşitten biri olmuş, 2012’de ağaç başına 64,58 kg ürün vermiştir. Yunanistan’ın Rodos adasındaki değerlendirmede de verimli ve önerilen çeşitler arasında yer almıştır. Mersin Mut’ta yapılan budama denemesinde budanmayan ağaçlarda periyodisite (yıl aşırı verim) görülmüş, yaz ve kış budamasıyla meyve iriliği belirgin şekilde artmıştır.
Meyve özellikleri
Meyvesi iri ve uzuncadır. Kabuğu açık portakal sarısı ve kırmızı yanaklı, eti koyu turuncu ve serttir. Çekirdeği ete yarı yapışıktır; çekirdek içi acıdır. Silifke denemesinde suda çözünür kuru madde sekiz çeşit içinde en düşük, asitlik en yüksek bulunmuştur; tadı mayhoştur. Silifke yazarları, sert eti ve iyi görünümü nedeniyle pazar değerinin daha yüksek olduğunu belirtmiştir.
- Meyve ağırlığı
- 49,6 g (Silifke, 2009–2012 ort.); 31,92 g (Kırıkhan, 1996–2001 ort.); budamasız 33,8–34,1 g, budamalı 44–50 g (Mut)
- SÇKM
- %11,06 (Silifke)
- Asitlik
- %1,46 (Silifke)
- Çekirdek
- Ete yarı yapışık; iç acı
- Soğuklama ihtiyacı
- Yaklaşık 550 saat (MAREM)
Çiçeklenme ve hasat
Silifke denemesinde tam çiçeklenme ortalama 1 Mart‘ta, hasat ortalama 19 Mayıs‘ta, Ninfa’dan yaklaşık bir hafta sonra gerçekleşmiştir. Soğuklama ihtiyacı düşük olduğundan Hatay Kırıkhan’da düşük soğuklamalı çeşitlerin uyum denemesine alınmıştır. Hasat zamanı bölgeye ve yıla göre değişir.
Hastalık ve tozlanma
Türk kayısı ıslahı üzerine yapılan bir derlemede, yabancı bir çalışmaya atıfla yaprakdelen (çil) hastalığına orta düzeyde dayanıklı olduğu bildirilmiştir. Monilya, şarka ve bakteriyel kanser için çeşide özgü veriye ulaşılamamıştır; kayısıda uygulanan genel koruma programı izlenmelidir. Tozlanma durumu hakkında çeşide özgü bir kaynak bulunamamıştır; kayısı çeşitlerinin bir kısmı kendine uyuşmaz olduğundan bahçe kurarken tozlanma konusunda bizimle görüşebilirsiniz.
Öne çıkan özellikler
- İri, kırmızı yanaklı, sert etli meyve.
- Kuvvetli ve verimli ağaç.
- Düşük soğuklama ihtiyacı (yaklaşık 550 saat).
Türkiye'de
- TTSM’de tescilli (1990).
- Silifke’de 19 Mayıs’ta hasat.
- Silifke denemesinin en verimli üç çeşidinden.
Bu sayfadaki bilgiler, aşağıda listelenen bilimsel yayınlardan, ıslahçı kurum kaynaklarından ve resmî kurum kaynaklarından derlenmiştir. Meyve ağırlığı, çiçeklenme ve hasat zamanı gibi değerler yöreye, yıla, anaca, ağaç yaşına ve bakıma göre değişir; verilen sayılar ilgili çalışmanın koşullarına aittir. Bölgenize uygun çeşit ve anaç seçimi için ziraat mühendislerimize danışabilirsiniz.
Kaynaklar
- Meyvecilik Araştırma Enstitüsü (MAREM, Eğirdir) (2022). Kayısı Yetiştiriciliği.
- Bahar, A., Son, L. (2017). Yield and Quality Characteristics of Several Table Apricot Cultivars in the Silifke/Mersin Ecological Conditions. J. Amer. Pomological Soc. 71(2): 97–102.
- Son, L., Küden, A. (2002). Effects of Pruning Treatments on the Yield and Fruit Quality of Precoce de Tyrinthe Apricot Cultivar. Turkish Journal of Agriculture and Forestry 26(2): 79–86.
- Polat, A., Durgaç, C., Kamiloğlu, Ö., Çalışkan, O. (2004). Investigation on the adaptation of some low-chill apricot cultivars to Kirikhan (Turkey) ecological conditions. Acta Horticulturae 636: 395–400.
- Papanikolaou-Pavlopoulou, X., Poulis, J. (1999). Evaluation of fourteen different apricot varieties at the Agricultural Research Station of Rhodes. Acta Horticulturae 488.
- GRIN Czech (Çek gen bankası). 'Tirynthos' aksesyon kaydı.
- Asma, B.M. ve ark. (2017). Türkiye'de Kayısı Islah Çalışmaları ve Islah Edilen Yeni Çeşitler. Türk Tarım – Gıda Bilim ve Teknoloji Dergisi 5(11): 1429–1438.
- TTSM. Meyve ve Asma Tescilli Çeşitler Listesi.
