Deveci

Dallarında olgunlaşmakta olan armutlar bulunan ağaç (temsilî görsel) — Temsilî görsel, çeşide ait değildir. Ağaçta olgunlaşan armutlar. Foto: GeMeWa, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Deveci, Anadolu kökenli, iri meyveli kışlık bir armut çeşididir. Meyvesi çok iri ve basıktır; eti beyaz, gevrek ve suludur, yeme olumunda fazla yumuşamaz ve uzun süre depolanabilir. Yalova’da ekimin ilk yarısında hasat edilir ve Gürsu Deveci Armudu adıyla coğrafi işaret tescillidir.

Köken: Anadolu (yerli çeşit)
Türkiye tescili: 21.05.1993 (TTSM; tescil sorumlusu Atatürk Bahçe Kültürleri MAE)
Coğrafi işaret: Gürsu Deveci Armudu (menşe adı, no. 454, 10.09.2019)
Tozlanma: Kendine kısır (Eğirdir)
Ayva anacı: Quince A ile uyuşmaz (Yalova BKMAE); kaynaklar arasında fark var
Olgunlaşma: Yalova’da ekimin ilk yarısı

Köken ve Türkiye'deki yeri

Deveci’nin orijini Anadolu’dur (Akçay ve ark. 2009); ebeveynleri ve kesin çıkış yöresi bilinmez. Yalova’da 1995–2004 yıllarında yapılan denemede geç olgunlaşan çeşitler grubunda Kieffer ile birlikte en yüksek puanı alan ümitvar çeşit olmuştur. Türkiye’de 1993’ten beri tescillidir.

Bursa’nın Gürsu ilçesinde Deveci çeşidinden üretilen meyve, Gürsu Deveci Armudu adıyla menşe adı olarak tescillidir (TÜRKPATENT, no. 454, 10.09.2019; tescil ettiren Gürsu Ziraat Odası). Bu ad yalnızca Gürsu’da şartnameye uygun üretilen meyveye aittir.

Meyve özellikleri

Yalova enstitüsüne göre meyvesi iri ya da çok iri, basık, alt kısmı geniş ve boyunsuzdur; çiçek çukuru derin, yüzeyi hafif girintili çıkıntılıdır. Kabuğu ince, zemin rengi sarıdır, pas yoktur; güneş gören yüzü bazen pembe-kırmızı renk alır. Eti beyaz, gevrek ve suludur, az tatlıdır ve yeme olumunda fazla yumuşamaz. Gürsu belgesi eti beyaz, parlak, gevrek, bol sulu, şekerli ve asidi düşük olarak tanımlar. Erzurum İspir’deki denemede eti en sert çeşit olmuştur.

Meyve ağırlığı: 323,5 g (Yalova, 2000–2004 ort.); 302 g (İspir); 355–397 g (Gürsu)
Meyve şekli: Basık, alt kısmı geniş, boyunsuz
Meyve eti sertliği: 6,25 kg/cm² (İspir); hasatta 53–60 N (Eğirdir MAE)
Tam çiçekten hasada: 150–160 gün (Ankara Üniv.); 165–175 gün (Eğirdir MAE)

Hasat ve depolama

Geç olgunlaşan kışlık bir çeşittir. Yalova’da ekimin ilk yarısında, Erzurum İspir’de (yaklaşık 1200 m) 24 Ekim–4 Kasım arasında hasat edilmiştir. Gürsu coğrafi işaret belgesi hasat dönemi için hem eylül sonu–ekimin ilk yarısını hem de ekimin ikinci ve üçüncü haftasını verir.

Gürsu belgesine göre depolama süresi çok uzundur. Eğirdir Meyvecilik Araştırma Enstitüsü de Deveci’yi uzun süre depolanabilmesiyle öne çıkan yerli çeşit olarak tanımlar.

Tozlanma

Deveci kendine kısırdır. Eğirdir’deki denemede (Öztürk 2010) kendi poleniyle meyve bağlamamış ve doğal partenokarpi göstermemiştir.

Aynı denemede Deveci için en iyi tozlayıcılar Santa Maria, Coscia, Mustafabey ve B.P. Morettini olmuştur; etkili tozlanma süresi 5–9 gün olarak belirlenmiştir. Yalova enstitüsü ise Deveci için Akça, Bahribey, B.P. Morettini ve Passe Crassane’yi tozlayıcı olarak bildirir.

Ağaç yapısı ve anaç

Yalova’da ağacı yarı dik, orta kuvvetten kuvvetliye gelişmiştir; Gürsu belgesi ise orta kuvvette ve yayvan olarak tanımlar.

Ayva anacı: Kaynaklar farklı bilgi verir. Yalova enstitüsünün çiftçi broşürü Deveci’yi Quince A ile uyuşmayan çeşitler arasında sayar; bu durumda ayva anacında Beurre Hardy ara anacı gerekir. Eğirdir Meyvecilik Araştırma Enstitüsü’nün uyuşmayanlar listesinde ise Deveci yer almaz. Gürsu coğrafi işaret belgesi de BA 29, MC, Quince A ve OHF 333 anaçlarını ara anaç belirtmeden önerir. Ayva anacı kullanılacaksa, Yalova enstitüsünün bildirimi doğrultusunda ara anaç kullanmak güvenli yoldur; armut çöğürü ve armut klon anaçlarında bu sorun yoktur.

Bursa’da 1996’da yapılan ateş yanıklığı sürveyinde Deveci bahçelerindeki hastalık yaygınlığı (%5,2) incelenen çeşitler arasında en düşüklerden biri olmuştur; ancak bu bir dayanıklılık testi değildir. Deveci de diğer Avrupa armutları gibi ateş yanıklığı riski taşır.

Öne çıkan özellikler

Çok iri, basık meyve.
Gevrek, sulu et; uzun süre depolanır.
Kendine kısır; tozlayıcı ister.

Türkiye'de

TTSM’de tescilli (1993).
Gürsu Deveci Armudu coğrafi işareti (2019).
Yalova’da ekimin ilk yarısında hasat.

Bu sayfadaki bilgiler, aşağıda listelenen bilimsel yayınlardan, üniversite yayım kaynaklarından ve resmî kurum kaynaklarından derlenmiştir. Meyve ağırlığı, çiçeklenme ve hasat zamanı gibi değerler yöreye, yıla, anaca, ağaç yaşına ve bakıma göre değişir; verilen sayılar ilgili çalışmanın koşullarına aittir. Armutta tozlayıcı ve anaç seçimi verimi doğrudan belirler; bölgenize uygun çeşit, anaç ve tozlayıcı seçimi için ziraat mühendislerimize danışabilirsiniz.