Akça

Dalda küçük, yeşilimsi armutlar (temsilî görsel) — Temsilî görsel, çeşide ait değildir. Dalda yerel bir armut, Espiye (Giresun). Foto: Zeynel Cebeci, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Akça, yerli ve yazlık bir armut çeşididir. Meyveleri küçük, kabuğu yeşilimsi sarı, eti yumuşaktır. Yalova’da haziranın ikinci yarısında olgunlaşır ve çeşitlerimiz arasında en erken hasat edilenidir.

Köken: Türkiye (yerli çeşit)
Türkiye tescili: 03.05.1990 (TTSM; tescil sorumlusu Atatürk Bahçe Kültürleri MAE)
Meyve: Küçük (Yalova’da ortalama 58 g)
Tozlanma: Tam kendine verimli değil; tozlayıcı ister
Ayva anacı: Quince A ile uyuşur (Yalova BKMAE)
Olgunlaşma: Yalova’da haziranın 2. yarısı

Köken ve Türkiye'deki yeri

Akça, yerli bir Türk armut çeşididir; ebeveynleri ve çıktığı yöre kaynaklarda belirtilmez. Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsü’nün (Yalova) 1964–77 yılları arasında yaptığı çeşit seçiminde Marmara Bölgesi için ümitvar bulunan ilk çeşitler arasında yer almıştır. GAP bölgesinde 1985–93 yıllarında yapılan bir denemede de bölgeye en uygun çeşitlerden biri olarak bildirilmiştir (Kaplan 1997, Ertürk ve ark. 2009’dan). Türkiye’de 1990’dan beri tescillidir.

Meyve özellikleri

Akça küçük meyvelidir. Yalova’da 2000–2004 yıllarında yapılan denemede ortalama meyve ağırlığı 58,4 g, meyve eni 42,6 mm ölçülmüş ve denemenin en küçük meyveli çeşidi olmuştur. Kabuğu yeşilimsi sarıdır. Aynı denemede eti en yumuşak (4,34 kg) ve suda çözünür kuru maddesi en yüksek (%14,06) çeşit Akça’dır. Ankara Üniversitesi’nin ders materyalinde eti orta sulu olarak tanımlanır.

Meyve ağırlığı: 58,4 g (Yalova, 2000–2004 ort.)
Meyve eni: 42,6 mm (Yalova)
Meyve eti sertliği: 4,34 kg (Yalova); hasatta 33–41 N (Eğirdir MAE)
SÇKM: %14,06 (Yalova)

Hasat

Çok erken olgunlaşan yazlık bir çeşittir. Yalova’da haziranın ikinci yarısında, bazı yıllar temmuzun ilk haftasında olgunlaşır. Tam çiçeklenmeden hasada Ankara Üniversitesi’ne göre 75–85 gün, Eğirdir Meyvecilik Araştırma Enstitüsü’ne göre 80–90 gün geçer. Yazlık çeşitler yeme olumunda toplanıp doğrudan pazara sunulur.

Tozlanma

Akça tam kendine verimli değildir. Eğirdir’deki denemede (Öztürk 2010) bazı yıllarda kendi poleniyle tohumsuza yakın (partenokarpik) meyve bağlamıştır; ancak düzenli ürün için bahçede aynı dönemde çiçek açan başka bir çeşit bulunmalıdır. Akça’nın kendi tozlayıcılarını belirleyen bir çalışmaya ulaşılamamıştır; bölgeniz için uygun tozlayıcıyı bizimle birlikte seçebilirsiniz.

Akça ise başka çeşitler için tozlayıcı olarak bildirilmiştir: Yalova enstitüsü onu Deveci ve Bahribey için tozlayıcılar arasında sayar.

Ağaç yapısı ve anaç

Yalova’da Beurre Hardy ara aşılı Quince A üzerinde ağacı yarı dik ve kuvvetli gelişmiştir. Yalova enstitüsünün çiftçi broşürüne göre Akça, Quince A ayva anacı ile uyuşur; ara anaç gerektirmeyen çeşitler arasındadır. Kireçli ve yüksek pH’lı topraklarda ise ayva anacı demir noksanlığına yol açtığından armut çöğürü veya armut klon anaçları tercih edilmelidir.

Öne çıkan özellikler

Çok erken olgunlaşan yazlık çeşit.
Küçük meyveli, yumuşak etli.
Quince A ayva anacı ile uyuşur.

Türkiye'de

TTSM’de tescilli (1990).
Yalova’da haziranın 2. yarısında olgunlaşır.
Deveci için tozlayıcı olarak bildirilmiştir.

Bu sayfadaki bilgiler, aşağıda listelenen bilimsel yayınlardan, üniversite yayım kaynaklarından ve resmî kurum kaynaklarından derlenmiştir. Meyve ağırlığı, çiçeklenme ve hasat zamanı gibi değerler yöreye, yıla, anaca, ağaç yaşına ve bakıma göre değişir; verilen sayılar ilgili çalışmanın koşullarına aittir. Armutta tozlayıcı ve anaç seçimi verimi doğrudan belirler; bölgenize uygun çeşit, anaç ve tozlayıcı seçimi için ziraat mühendislerimize danışabilirsiniz.