Santa Maria

Köken

Santa Maria, İtalya’da Floransa’da A. Morettini tarafından Williams × Coscia melezlemesinden elde edilmiş ve 1951’de İtalya’da yayılmaya başlamıştır. Santa Maria Morettini adıyla da bilinir. Türkiye’de 1990’dan beri tescillidir.

Bursa’da 1970’lerden beri yetiştirilir. Bursa’da şartnameye uygun üretilen meyvesi, Bursa Santa Maria Armudu adıyla menşe adı olarak tescillidir (TÜRKPATENT, no. 1290, 16.12.2022; tescil ettiren Gürsu Ziraat Odası).

Meyve özellikleri

Coğrafi işaret belgesine göre Bursa’da meyveleri iri-orta ve orta arası, uzun boyunlu, alt kısmı geniş ve koniktir; ağırlığı 180–200 g’dır. Kabuğu ince, olgunlukta açık sarı, güneş gören yüzü pembe-kırmızıdır. Eti beyaz, tatlı, orta sulu ve asidi düşüktür. Meyve iriliği yöreye göre değişir: Brezilya’daki denemede ortalama 160 g, Erzurum İspir’de (yaklaşık 1200 m) 271 g ölçülmüştür. İspir’de suda çözünür kuru maddesi denemenin en yüksek değeri (%21,75) olmuştur.

Meyve ağırlığı

180–200 g (Bursa, coğrafi işaret belgesi); 271 g (İspir)

Meyve şekli

Uzun boyunlu, alt kısmı geniş, konik

SÇKM

%21,75 (İspir)

Hasatta et sertliği

61–63 N (Eğirdir MAE)

Hasat ve depolama

Bursa’da (Gürsu ve çevresi) temmuz ortasından itibaren hasat edilir; rakım arttıkça hasat haftalarca gecikir. Erzurum İspir’de (yaklaşık 1200 m) hasat 25 Ağustos–10 Eylül arasında yapılmıştır. Tam çiçeklenmeden hasada Eğirdir Meyvecilik Araştırma Enstitüsü’ne göre 105–115 gün, Eskişehir’de 119 gün geçmiştir. Bursa Santa Maria Armudu’nun coğrafi işaret belgesinde, meyvenin soğuk hava depolarında 10 aya kadar saklanabildiği belirtilir.

Tozlanma

Santa Maria tozlayıcı ister. Eğirdir’deki denemede (Öztürk 2010) bazı yıllarda kendi poleniyle meyve bağlamış, ancak tohum sayısı çok az olduğundan bu meyveler partenokarpik kabul edilmiştir. İspir’de denemenin en erken çiçek açan çeşidi olmuş; Brezilya’da Williams’tan önce çiçeklenmiştir.

Embrapa’nın aktardığı İtalyan kaynağına (Baldini ve Scaramuzzi) göre uygun tozlayıcılar Abate Fetel, Coscia, Passe Crassane ve Williams‘tır. Ancak Santa Maria, Williams’ın çocuğudur; bir çöğür ebeveyninin S-alellerinden birini taşıdığı için S-genotiplerine göre Williams ile en iyi ihtimalle yarı uyumlu olması beklenir. Bu yüzden Williams tek tozlayıcı olarak bırakılmamalı, bahçeye çiçeklenmesi çakışan ikinci bir tozlayıcı eklenmelidir. Abbé Fétel’in S-alelleri (S104/S105), Santa Maria’nın Williams’tan alabileceği alellerle ortak değildir.

Santa Maria da başka çeşitler için iyi bir tozlayıcıdır: Eğirdir denemesinde Ankara ve Deveci için en iyi tozlayıcılar arasında yer almıştır.

• Williams

Ağaç yapısı ve anaç

Brezilya’daki değerlendirmede ağacı orta–yüksek kuvvette gelişmiş, üçüncü yılda verime girmiş ve periyodisiteye (bir yıl bol, bir yıl az ürün) eğilim göstermiştir. İspir’de gövde kesit alanı başına en yüksek verimi veren çeşit olmuştur.

Yalova enstitüsüne göre Santa Maria, Quince A ayva anacı ile uyuşur. Şanlıurfa’da BA 29, Quince A ve Quince C üzerine doğrudan aşılı olarak denenmiş ve sık dikim için BA 29 önerilmiştir (Ikinci ve ark. 2014). Kireçli topraklarda ayva anacı yerine armut çöğürü veya armut klon anaçları tercih edilmelidir.

Bursa’da 1996’da yapılan ateş yanıklığı sürveyinde hastalık yaygınlığı en yüksek çeşit Santa Maria olmuştur (%17,6). Bu değer kontrollü bir hassasiyet testi değil, bahçelerdeki yaygınlık ölçüsüdür; yine de Santa Maria bahçelerinde ateş yanıklığına karşı kültürel önlemlere özen gösterilmelidir.