Williams, İngiltere kökenli ve dünyanın en tanınmış armut çeşitlerinden biridir; ABD’de Bartlett adıyla bilinir. Eti ince dokulu, tereyağı gibi eriyen, çok sulu ve aromalıdır. Kendine kısırdır ve Quince A ayva anacıyla doğrudan uyuşmaz.
- Köken
- İngiltere – Aldermaston, Berkshire (tesadüfi çöğür)
- Diğer adı
- Williams’ Bon Chrétien; ABD’de Bartlett
- Türkiye tescili
- 03.05.1990 (TTSM; tescil sorumlusu Kayısı Araştırma Enstitüsü, Malatya)
- S-genotipi
- S101/S102
- Tozlanma
- Kendine kısır
- Ayva anacı
- Quince A ile uyuşmaz; ara anaç gerekir
- Olgunlaşma
- Yalova’da ağustosun 2. yarısı
Köken
Williams, İngiltere’de Berkshire’ın Aldermaston köyünde okul öğretmeni Stair tarafından tesadüfi bir çöğür olarak bulunmuş, Londra yakınlarındaki Turnham Green’de fidancı Williams tarafından çoğaltılmıştır; ebeveynleri bilinmez. Tam adı Williams’ Bon Chrétien‘dir. 1797 ya da 1799’da ABD’ye götürülmüş, 1817’den sonra orada Enoch Bartlett’in adıyla Bartlett olarak yayılmıştır (Hedrick 1921). Türkiye’de 1990’dan beri tescillidir.
Meyve özellikleri
Hedrick’e göre meyvesi iri, uzunca armut biçimli, açık sarı ve hafif allıdır. Eti ince taneli (ortada hafif kumlu), eriyen, tereyağı gibi, çok sulu ve aromatiktir. Ankara Üniversitesi de etini tereyağı tipinde, sulu, tatlı ve aromalı olarak tanımlar. Yalova’da Beurre Hardy ara aşılı Quince A üzerinde ortalama meyve ağırlığı 207 g, Erzurum İspir’de 298 g ölçülmüştür.
- Meyve ağırlığı
- 207 g (Yalova); 298 g (İspir)
- Meyve eti
- Eriyen, tereyağı tipi, çok sulu
- Hasatta et sertliği
- 73–82 N (Eğirdir MAE)
- Depo ömrü
- −1/0 °C’de 30–45 gün (OSU FS 147)
Hasat
Orta mevsim çeşididir. Yalova’da ağustosun ikinci yarısında, Erzurum İspir’de (yaklaşık 1200 m) 27 Eylül–5 Ekim arasında hasat edilmiştir. Tam çiçeklenmeden hasada Ankara Üniversitesi’ne göre 135–145 gün, Eğirdir Meyvecilik Araştırma Enstitüsü’ne göre 130–140 gün geçer. WSU’ya göre Williams’ın (Bartlett) hasat penceresi 4–7 gün kadar kısadır. Ağaçta olgunlaşmaya bırakılmamalı, hasat olumunda toplanıp sonra olgunlaştırılmalıdır.
Tozlanma
Williams kendine kısırdır. Eğirdir’deki denemede (Öztürk 2010) kendi poleniyle meyve bağlamamış ve doğal partenokarpi göstermemiştir; Hedrick de Williams’ı standart çeşitler içinde yabancı tozlanmaya en çok ihtiyaç duyan çeşit olarak tanımlar.
Eğirdir denemesinde Williams için en iyi tozlayıcılar B.P. Morettini ve Mustafabey olmuştur. Williams’ın S-genotipi S101/S102’dir (WSU); Doyenné du Comice ve Abbé Fétel (S104/S105) ile ortak aleli olmadığından bu iki çeşit, çiçeklenmeleri çakıştığı sürece S-genotiplerine göre Williams ile uyumludur.
Fidanlığımızdaki Santa Maria ve B.P. Morettini, Williams’ın çocuğudur; S-genotiplerine göre Williams ile en iyi ihtimalle yarı uyumlu olmaları beklenir. Yarı uyum meyve tutumunu engellemez (Eğirdir’de B.P. Morettini yine de iyi sonuç vermiştir), ancak bu çeşitlerle kurulan bahçelere ikinci bir tozlayıcı eklenmesi önerilir.
Ağaç yapısı, anaç ve hastalıklar
Ağacın gelişmesi anaca çok bağlıdır. Hedrick’e göre çöğür anaç üzerinde çok kuvvetli ve büyük gelişir, erken ve düzenli verimlidir. Yalova’da Beurre Hardy ara aşılı Quince A üzerinde ise yarı dik ve çok zayıf gelişmiştir.
Williams, Quince A ayva anacı ile uyuşmaz (Yalova BKMAE; WSU). Ayva anacı kullanılacaksa ara anaç gerekir; Türkiye’de Beurre Hardy, ABD’de Old Home kullanılır. Armut çöğürü ve armut klon anaçlarında bu sorun yoktur.
Williams ateş yanıklığına hassastır (PNW Handbooks, Purdue Üniversitesi); armut kara lekesine de hassas olarak bildirilir (PNW Handbooks). Bu çeşitte hastalıklı dalların budanması, aşırı azottan kaçınılması ve bahçe hijyeni özellikle önemlidir.
Öne çıkan özellikler
- Tereyağı gibi eriyen, aromalı et.
- Kendine kısır; tozlayıcı ister.
- Ayva anacında ara anaç gerekir.
Türkiye'de
- TTSM’de tescilli (1990).
- Yalova’da ağustosun 2. yarısında olgunlaşır.
- Eğirdir’de en iyi tozlayıcılar B.P. Morettini ve Mustafabey.
Bu sayfadaki bilgiler, aşağıda listelenen bilimsel yayınlardan, üniversite yayım kaynaklarından ve resmî kurum kaynaklarından derlenmiştir. Meyve ağırlığı, çiçeklenme ve hasat zamanı gibi değerler yöreye, yıla, anaca, ağaç yaşına ve bakıma göre değişir; verilen sayılar ilgili çalışmanın koşullarına aittir. Armutta tozlayıcı ve anaç seçimi verimi doğrudan belirler; bölgenize uygun çeşit, anaç ve tozlayıcı seçimi için ziraat mühendislerimize danışabilirsiniz.
Kaynaklar
- Hedrick, U.P. (1921). The Pears of New York. New York Agricultural Experiment Station, Geneva.
- UK National Fruit Collection (Brogdale). Williams' Bon Chretien, acc. 2001-099.
- Akçay, M.E., Büyükyılmaz, M., Burak, M. (2009). Marmara Bölgesi İçin Ümitvar Armut Çeşitleri – IV. Bahçe 38(1): 1–10.
- Ertürk, Y., Güleryüz, M., Erdoğan, Ü.G. (2009). Quince A Üzerine Aşılı Bazı Armut Çeşitlerinin İspir (Yukarı Çoruh Havzası) Koşullarındaki Verim ve Gelişme Durumlarının Belirlenmesi. Bahçe 38(1): 11–17.
- Öztürk, G. (2010). Bazı Armut Çeşitlerinde Kendine Verimlilik Durumları ile Partenokarpi Eğilimlerinin ve Uygun Tozlayıcı Çeşitlerin Belirlenmesi. Doktora tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi.
- Washington State University Tree Fruit. Fruit set and S-alleles in pear.
- Washington State University Tree Fruit. Rootstocks for Pear.
- University of Florida/IFAS. Grafting Terminology: Double working.
- Pacific Northwest Plant Disease Management Handbook. Pear cultivar susceptibility.
- Beckerman, J. Fire Blight on Fruit Trees in the Home Orchard. Purdue Extension BP-30-W.
- Washington State University Tree Fruit. Pear Harvest.
- Thompson, A., Galimba, K., Gloeb, E. (2022). Picking and storing apples and pears. Oregon State University Extension, FS 147.
- Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü. Yumuşak Çekirdekli Meyve Türleri Uygulama (ders materyali).
- Akçay, M.E. Armut Yetiştiriciliği (çiftçi broşürü). Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsü, Yalova.
- TTSM. Meyve ve Asma Tescilli Çeşitler Listesi.
