Şaraplık üzüm, şarap yapımı için yetiştirilen ve hasat zamanını daha çok şeker ve asit dengesinin belirlediği üzümlerdir. Denizli’nin Çal, Bekilli ve Güney yöreleri Türkiye’nin önemli şaraplık üzüm bölgeleri arasındadır. Aşağıda şaraplık bağcılığa dair temel bilgileri bulabilirsiniz; ürettiğimiz şaraplık çeşitler hakkında bilgi almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Türkiye'de şaraplık üzüm
FAOSTAT verilerine göre Türkiye 2024’te yaklaşık 3,5 milyon ton üzüm üretmiştir. Kalkınma ajansı GEKA’nın aktardığı TÜİK verilerine göre 2024 üretiminin yaklaşık %11’i şıralık ve şaraplık olarak değerlendirilmiştir. Anadolu, kültür asmasının anavatanı sayılan bölgenin içindedir ve Türkiye’de 1200’ü aşkın yerel üzüm çeşidi ve tipi bulunduğu bildirilmektedir.
Öküzgözü, Boğazkere, Kalecik Karası, Papazkarası, Narince, Emir ve Çal Karası, Türkiye’de tescilli yerli üzüm çeşitleri arasındadır (TTSM). Manisa Bağcılık Araştırma Enstitüsü’ne göre ülke genelinde 9 şaraplık çeşitte 31 klon seçilerek üretime aktarılmıştır.
Denizli ve Çalkarası
TEPGE’ye göre Denizli, 2024’te Türkiye üzüm üretiminin yaklaşık %8,5’ini karşılayarak üçüncü il olmuştur. İlde Çal, Bekilli, Güney ve Baklan şaraplık üzümüyle bilinir; GEKA’nın aktardığı TÜİK verilerine göre yalnızca Çal ilçesinde 2024’te yaklaşık 39 bin dekar şaraplık bağ bulunmaktadır ve ilçedeki tarım arazilerinin yaklaşık yarısı bağdır.
Denizli Çalkarası Üzümü, 2020’de Çal Ziraat Odası adına menşe adı olarak tescil edilmiştir (TÜRKPATENT, No. 616). Tescil belgesine göre morumsu-siyah, orta irilikte, dolgun ve sulu taneli bu yerli çeşit ağustos sonlarında olgunlaşır; toplam asidi düşük ve duyusal açıdan dengeli olduğundan şarap üretiminde ve kurutmalık olarak kullanılır. Çal yöresinde Çalkarası bağları çoğunlukla 600-1200 m rakımlı plato ve yamaçlarda, sulamasız ve goble terbiye ile yetiştirilir. Bölgede Boğazkere, Öküzgözü ve bazı yabancı şaraplık çeşitler de yetiştirilebilmektedir.
Şaraplık üzümde iklim ve toprak
Manisa Bağcılık Araştırma Enstitüsü’ne göre sıcak bölgelerin verimli taban topraklarında kurutmalık çeşitler, serin bölgelerin kıraç ve fakir topraklarında ise kalitenin önem taşıdığı sofralık ve şaraplık çeşitler tercih edilmelidir. Şaraplık bağlarda dikim aralıkları sofralık bağlara göre daha dardır.
Asma günlük ortalama sıcaklık 10 °C’yi geçince uyanır; yıllık yağışın 500 mm olduğu yerlerde sulamasız bağcılık yapılabilir. Geç ilkbahar donları bağcılığı sınırlayan en önemli etkenlerdendir. Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün çalışması Denizli’de Çalkarası, Boğazkere, Öküzgözü, Kalecik Karası ve bazı yabancı şaraplık çeşitlerin iklim yönünden yetişebileceği alanları belirlemiştir.
Filoksera ve aşılı fidan
Filoksera, asma köklerinde yaşayan ve bağları kurutabilen bir zararlıdır; TAGEM’e göre Türkiye’deki bağ alanlarının büyük bölümü bu zararlıyla bulaşıktır ve bağda ilaçla mücadele etkili değildir. GEKA’nın yayınına göre 1920’lerde filoksera Çal bağlarını da etkilemiş, yöre daha sonra Amerikan asma anaçlarının üretildiği bir merkez olmuştur. Yeni bağlar filokseraya dayanıklı anaçlar üzerine aşılı fidanlarla kurulmalıdır; ayrıntılar için Asma Anaçları sayfamıza bakabilirsiniz.
Terbiye, budama ve bakım
Türkiye bağlarının büyük bölümünde geleneksel goble terbiye kullanılır; yeni kurulan bağlarda ise mekanizasyona uygun telli terbiye sistemleri tercih edilir. Asma her yıl kışın, yapraklar döküldükten sonra ve gözler uyanmadan önce budanır. Yeşil budamayla asmanın içini havalandırmak salkım sağlığını korur ve küf ile külleme riskini azaltır. Aşılı asmalarda anaçtan çıkan sürgünler erken dönemde temizlenmelidir.
Başlıca hastalık ve zararlılar
Bağlarda en yaygın hastalıklar külleme ve mildiyödür: külleme sıcak ve kurak, mildiyö ılık ve yağışlı havalarda artar. Ölü kol zamanla asmayı kurutur; budama artıklarını bağdan uzaklaştırmak ve hastalıklı asmadan kalem almamak önemlidir. Salkım güvesi tomurcuktan olgun taneye kadar salkımda beslenen, bağların en önemli zararlısıdır; ilaçlama zamanı feromon tuzaklarıyla belirlenir. Kaynak: TAGEM Zirai Mücadele Teknik Talimatları; ilaçlama için il ve ilçe tarım müdürlüklerinin önerileri esas alınmalıdır.
Hasat
Üzüm hasattan sonra olgunlaşmaya devam etmez. Manisa Bağcılık Araştırma Enstitüsü’ne göre sofralık üzümler görünüş, renk ve lezzet istenen düzeye gelince birkaç seferde kesilirken, şaraplık üzümlerde bağ bozumu, alınan örneklerde istenen şeker (suda çözünür kuru madde) düzeyine ulaşılınca yapılır. Çal yöresinde Çalkarası hasadı genellikle ağustosun ikinci yarısından eylül ortasına kadar sürer.
Bu sayfadaki bilgiler, aşağıda listelenen araştırma enstitüsü yayınlarından, resmî kurum kaynaklarından ve coğrafi işaret tescil belgelerinden derlenmiştir. Yetiştiricilik değerleri yöreye, yıla, anaca, terbiye şekline ve bakıma göre değişir. Ürettiğimiz şaraplık üzüm çeşitleri ve bölgenize uygun çeşit-anaç seçimi için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Kaynaklar
- FAOSTAT, Crops and livestock products – Grapes (2024).
- Yasan Ataseven, Z. (2025). Üzüm, Tarım Ürünleri Piyasaları Raporu, Temmuz 2025. TEPGE.
- Güney Ege Kalkınma Ajansı & Pamukkale Üniversitesi (2026). Denizli Çalkarası Üzümü: Katma Değer ve Dönüşüm Yol Haritası.
- TÜRKPATENT. Denizli Çalkarası Üzümü, Coğrafi İşaret No. 616 (menşe adı), 2020.
- T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Tohumluk Tescil ve Sertifikasyon Merkezi (TTSM). Meyve ve Asma Tescilli Çeşitler Listesi.
- Dilli, Y., Kader, S. Sofralık, Şaraplık ve Kurutmalık Üzüm Çeşitleri. Manisa Bağcılık Araştırma Enstitüsü.
- Ateş, F., Karabat, S. Kaliteli Sofralık Üzüm Yetiştirmeye Yönelik Kültürel Uygulamalar. Manisa Bağcılık Araştırma Enstitüsü.
- Karabat, S. Türkiye ve Dünya Bağcılığı. Manisa Bağcılık Araştırma Enstitüsü.
- Ulupınar, Y., Söylemezoğlu, G. Denizli İlinde İklim İsteklerine Göre Farklı Üzüm Çeşitlerinin Yetiştirilebileceği Alanların Belirlenmesi. Meteoroloji Genel Müdürlüğü.
- TAGEM. Zirai Mücadele Teknik Talimatları – Filoksera.
- TAGEM. Zirai Mücadele Teknik Talimatları – Bağ küllemesi.
- TAGEM. Zirai Mücadele Teknik Talimatları – Bağ mildiyösü.
- TAGEM. Zirai Mücadele Teknik Talimatları – Salkım güvesi.
