Kapari (kebere), kıraç ve taşlık arazilerde bile yetişebilen, çiçek tomurcukları salamura edilerek değerlendirilen çok yıllık bir bitkidir. Türkiye, dünyanın önde gelen kapari üreticisi ve ihracatçısı ülkelerindendir. Ekiz Fidancılık olarak kapari fidanı üretiyoruz; aşağıda kapari yetiştiriciliğine dair temel bilgileri bulabilirsiniz.
Kapari nedir?
Kapari (Capparis spp.), Türkiye’de kebere ya da gebere adıyla da bilinen, çok yıllık ve çalı formunda bir bitkidir. Ülkemizde doğal olarak iki türü yetişir: Capparis spinosa ve Capparis ovata. Karadeniz kıyıları dışında Türkiye’nin Akdeniz iklimi gösteren hemen her yerinde doğal olarak bulunur.
Kaparinin asıl ürünü, açmamış çiçek tomurcuklarıdır. Yarı olgun meyveleri ve genç sürgünleri de salamura yapılarak tüketilir.
Türkiye'de kapari
Hakemli bir derlemeye göre Türkiye, Fas ile birlikte dünyanın önde gelen kapari üreticisi ve ihracatçısıdır. Türkiye’de ticarete konu olan kaparinin büyük kısmı doğadan toplanır; tomurcuklar salamura edilip büyük ölçüde ihraç edilir ve iç tüketim azdır. İGEME verilerine göre 1996–2004 arasında Türkiye yılda ortalama yaklaşık 5 bin ton kapari tomurcuğu ihraç etmiştir.
Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü’ne göre Türkiye’de kaparinin henüz tescilli ve ıslah edilmiş bir çeşidi bulunmamaktadır.
İklim ve toprak
Kapari sıcak ve kurak yazları sever; tomurcuk üretimi en sıcak ve kurak haftalarda artar. Yağışlı ve nemli iklimleri sevmez; Karadeniz kıyı kuşağı kapari için uygun değildir.
Toprak seçmez: kıraç, taşlık, kayalık ve kireçli arazilerde bile yetişebilir. Bu nedenle diğer ürünlerin yetişmediği marjinal alanlar için uygun bir alternatiftir. Derine inen kökleri sayesinde eğimli arazilerde toprağı tutar ve erozyon kontrolünde de kullanılır.
Çoğaltma, dikim ve bakım
Kapari tohumları doğada çok düşük oranda çimlenir; bu nedenle fide ve fidan üretimi, çimlenmeyi artıran ön işlemler ve özen gerektirir. Üstün özellikli bitkilerin çoğaltılmasında çelik de kullanılır, ancak köklenme oranı değişkendir.
Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü’ne göre kapari fidanları kışın, toprak işlemeye uygun dönemde dikilir; erken dikim tutmayı artırır. Dikim aralığı arazinin yapısına göre değişir: kıraç ve eğimli arazilerde daha sık, verimli taban arazilerde daha seyrek dikim önerilir. Kapari ilk yıl birkaç can suyu ister; kök sistemi geliştikten sonra genellikle sulama gerektirmez, ancak sulamaya iyi yanıt verir.
Tomurcuklar o yıl oluşan sürgünlerde çıktığı için bitki her yıl hasat sonunda kısa budanır. Ekonomik ürün genellikle dikimden sonraki 2. veya 3. yılda başlar.
Hasat ve işleme
Kapari tomurcukları açmadan, elle ve tek tek toplanır; yaz boyunca aynı bitki birkaç günde bir hasat edilir. Tomurcuk ne kadar küçükse o kadar değerlidir ve sık toplama küçük tomurcukların payını artırır. Toplanan tomurcuklar iriliklerine göre kalburlanarak sınıflandırılır ve bekletilmeden tuzlu suda salamuraya alınır; salamura tomurcuktaki doğal acılığı azaltır.
Salamura kapari salatalarda, mezelerde ve et yemeklerinde kullanılır.
Hastalık ve zararlılar
Kaparide hastalık ve zararlılar genellikle sınırlayıcı bir sorun olarak görülmez; yine de beyaz pas gibi hastalıklar ve bazı böcekler zarar verebilir. Sorun görüldüğünde il veya ilçe tarım müdürlüğüne danışılmalıdır.
Bu sayfadaki bilgiler, aşağıda listelenen araştırma enstitüsü yayınlarından ve bilimsel yayınlardan derlenmiştir. Verim, hasat sıklığı gibi değerler yöreye, yıla ve bakıma göre değişir. Kapari fidanlarımız ve bahçe kurulumu hakkında bilgi almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Kaynaklar
- Sarı, A.O., Oğuz, B. Kapari Tarımı (Eğitim Broşürü No 76). Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü, Menemen.
- Coşge, B., Gürbüz, B., Söyler, D., Ekeroğlu, N. (2005). Kebere (Capparis spp.) yetiştiriciliği ve önemi. Bitkisel Araştırma Dergisi 2: 29–35.
- Chedraoui, S. ve ark. (2017). Capparis spinosa L. in a systematic review. Frontiers in Plant Science 8: 1845.
- Aytaç, Z., Kınacı, G., Ceylan, A. (2009). Yield and some morphological characteristics of caper population cultivated at various slopes in Aegean ecological conditions. Pakistan Journal of Botany 41(2): 591–596.
- Başbağ, M., Toncer, Ö., Başbağ, S. (2009). Effects of different temperatures and duration on germination of caper (Capparis ovata) seeds. Journal of Environmental Biology 30(4): 621–624.
- Ölmez, Z., Göktürk, A., Gülcü, S. (2006). Effects of cold stratification on germination rate and percentage of caper (Capparis ovata) seeds. Journal of Environmental Biology 27(4).
