Nar

Çeşitlerin karşılaştırması

Ayrıntılar ve kaynaklar çeşit sayfalarındadır.

Türkiye'de ve Denizli'de nar

TÜİK verilerine göre Türkiye 2024’te yaklaşık 703 bin ton nar üretmiştir. Üretimin yarısından fazlası Akdeniz Bölgesi’nden gelir, Ege Bölgesi ikinci sıradadır; Antalya tek başına Türkiye üretiminin yaklaşık dörtte birini karşılar. Denizli 2024’te yaklaşık 58 bin ton nar üreterek Türkiye üretiminin %8’inden fazlasını karşılamıştır ve Bakanlığın yatırım rehberine göre ilde nar bahçeleri son yıllarda büyük artış göstermektedir.

Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü’ne göre nar, turunçgillerden sonra Türkiye’nin dış ticaretinde en önemli subtropik meyvedir ve üretilen narın yaklaşık üçte biri ihraç edilir. En çok ihraç edilen çeşit Hicaznar’dır.

İklim ve toprak

Nar kışları ılık, yazları uzun, sıcak ve kurak geçen yerleri sever; meyvelerin olgunlaşması için uzun ve sıcak bir yaz gerekir. Soğuklama ihtiyacı düşüktür (yaklaşık 100–150 saat). Alata enstitüsüne göre kışın yaklaşık −10 °C’nin altındaki soğuklar genç sürgünlere, −18 °C’nin altındakiler ana gövdeye zarar verebilir; bahçe yeri olarak güneşli ve rakımı yaklaşık 1000 metreyi geçmeyen alanlar seçilmelidir.

Nar birçok toprak türüne uyum sağlar ve en iyi sonucu derin, süzek topraklarda verir. Tuza birçok meyve türünden daha toleranslıdır; ancak alkali (kireçli) topraklarda gelişmesinin zayıf olduğu bildirilmektedir.

Tozlanma ve çiçek yapısı

Nar kendine verimlidir; bahçede tek çeşitle de meyve alınır. Farklı bir çeşitle tozlanma meyve iriliğini ve kalitesini artırabilir. Narda çiçeklerin önemli bir kısmı meyve bağlamayan erkek işlevli çiçeklerdir; meyve, vazo biçimli erselik çiçeklerden oluşur. Tozlanmayı böcekler yapar.

Fidan, dikim ve terbiye

Nar fidanları, kış dinlenme döneminde alınan bir yaşlı odun çeliklerinin köklendirilmesiyle üretilir; bu yöntem çeşidin özelliklerini aynen korur. Tohumdan yetişen nar ağaçları ana çeşide benzemez.

Fidanlar yaprak dökümünden ilkbahar uyanmasına kadar dikilebilir; kışı ılık geçen yerlerde sonbahar dikimi tercih edilir. Alata enstitüsüne göre kapama nar bahçelerinde yaygın dikim aralığı 3 × 4 m civarındadır. Nar doğal olarak çok gövdeli bir çalı gibi büyür; bahçede ağaçlar tek gövdeli (vazo biçiminde) ya da 5–6 gövdeli olarak şekillendirilir ve fazla dip sürgünleri düzenli olarak temizlenir. Meyve bir ve iki yaşlı dallarda oluştuğu için budama hafif tutulmalıdır. Fidanlar dikimden 2–3 yıl sonra meyve vermeye başlar, ekonomik verime 5–6. yılda ulaşır.

Sulama ve meyve çatlaması

Narda düzenli sulama hem verim hem kalite için önemlidir. Meyve çatlamasının en önemli nedeni, özellikle hasada yakın dönemde toprak nemindeki ani değişimlerdir: kuraklıktan sonra gelen bol yağış ya da düzensiz sulama çatlamayı artırır. Damla sulama ve dengeli bir sulama programı çatlamayı azaltmaya yardım eder; kalsiyum ve bor gibi besin eksiklikleri de rol oynayabileceğinden gübreleme toprak analizine göre yapılmalıdır.

Başlıca hastalık ve zararlılar

• Harnup güvesi: Narın en önemli zararlısıdır. Kelebek yumurtalarını yaz ortasında meyvenin taç kısmına bırakır; larvalar meyveye girip daneleri yiyerek çürümeye yol açar. Yere dökülen ve ağaçta kalan kurtlu meyvelerin düzenli toplanıp imha edilmesi zararı büyük ölçüde azaltır.
• Unlubit: Harnup güvesinin zararını artırdığı için narda unlubitle mücadele özellikle önemlidir.
• Nar yaprakbiti: İlkbaharda sürgün uçlarında görülür; doğal düşmanları çoktur ve genellikle yaz sıcaklarıyla azalır.
• Meyve çürüklükleri: Seyrek dikim, iyi havalanan taç, düzenli budama ve hastalıklı meyvelerin bahçeden uzaklaştırılması temel önlemlerdir.

Kaynak: TAGEM Zirai Mücadele Teknik Talimatları. İlaçlı mücadele için ruhsatlı ürünler ve il/ilçe tarım müdürlüklerinin önerileri esas alınmalıdır.

Hasat ve depolama

Nar çiçeklenmeden yaklaşık 5–7 ay sonra, çeşide göre değişen zamanda hasat edilir. Dalından koparıldıktan sonra olgunlaşmadığı için tam olgunken toplanmalıdır; kabuk rengini ve iriliğini almış, taç uçları dışa açılmış meyveler hasada hazırdır. Meyveler makasla, kısa saplı olarak kesilir.

Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü’ne göre nar 6 °C’de plastik torbada 5–6 ay saklanabilir. Çok düşük sıcaklıkta uzun süre bekletilen narlarda üşüme zararı görülebilir; depo sıcaklığı uzman önerisine göre ayarlanmalıdır.