İncir

Çeşitlerin karşılaştırması

Ayrıntılar ve kaynaklar çeşit sayfalarındadır.

Türkiye'de incir

FAOSTAT verilerine göre Türkiye 2024’te yaklaşık 375 bin ton incir üretimiyle dünyanın en büyük incir üreticisidir ve dünya üretiminin yaklaşık %28’ini karşılar; 2015’ten bu yana her yıl ilk sıradadır. Türkiye ayrıca dünya kuru incir ihracatının yarısından fazlasını tek başına karşılar.

TEPGE’nin TÜİK verilerine dayanan raporuna göre Türkiye’de incir üretiminin yaklaşık üçte ikisi Aydın’dan gelir; İzmir ve Bursa onu izler (2015). Kaliteli kuru incir Büyük ve Küçük Menderes havzalarında üretilir; bu bölgeler dışında incir çoğunlukla taze tüketilir. Aydın İnciri (Sarılop) ve Bursa Siyah İnciri, tescilli coğrafi işaretlerdir.

İlekleme ve incir arısı

İncir çeşitleri tozlanma ihtiyaçlarına göre gruplara ayrılır: bazı çeşitler döllenmeden meyve bağlar; Sarılop ve Bursa Siyahı gibi önemli çeşitlerimiz ise ana ürün için mutlaka döllenmeye (ileklemeye) ihtiyaç duyar. İncir Araştırma Enstitüsü’ne göre bu çeşitlerin dişi ağaçları döllenmezse ana ürün dökülür.

İlekleme, erkek incir (ilek) meyvelerinin haziranda dişi incir ağaçlarına asılmasıdır. İlek meyvelerinden çıkan minik incir arısı (Blastophaga psenes) çiçek tozunu dişi incire taşır ve meyve bağlamayı sağlar. İlekleme genellikle haziranın ilk yarısında, incirler fındık iriliğine geldiğinde, bir hafta arayla iki kez yapılır. Fazla ilek asmak verimi artırmaz; meyveleri küçültür ve ekşime-çürüme riskini artırır.

İlek ağaçları dişi incir bahçesinin içine değil, ayrı bir yere dikilmelidir; yaklaşık 100 dişi ağaç için bir ilek ağacı yeterli kabul edilir. Bahçe kurarken ilek temini mutlaka planlanmalıdır.

İklim ve toprak

İncir kışları ılık, yazları sıcak ve kurak geçen yerleri sever. Kışın −9/−10 °C’nin altına düşen soğuklar genç sürgünlere zarar verir; daha sert donlarda ağaç tamamen donabilir. Yıllık yağışın 550 mm’nin altında kaldığı yerlerde yaz sulaması gerekir. Olgunlaşma döneminde yağmur ve yüksek nem meyvelerde çatlamaya yol açabilir.

İncir taban suyu yüksek olmayan, derin ve süzek toprakları sever; su tutan ağır topraklarda kök çürüklüğü riski artar. Toprak pH’sının nötre yakın olması uygundur.

Fidan, dikim ve budama

İncir fidanları genellikle bir yıllık sağlıklı dallardan alınan odun çelikleriyle üretilir; bu yöntem çeşidin özelliklerini aynen korur. Tüplü fidanlar yılın hemen her döneminde dikilebilir; açık köklü fidanlar ise dinlenme döneminde (kasım–mart) dikilmelidir.

Fidanlar arazinin durumuna göre genellikle 6 × 6 m ile 8 × 8 m arasında dikilir. Dikimden sonra fidanın tepesi yaklaşık 60–100 cm’den kesilir ve ilk yıllarda 3–4 ana dallı bir taç oluşturulur. İncir erken meyveye yatan bir türdür; ağaçlar yaklaşık 4. yaştan itibaren ürün vermeye başlar. Ürün budaması hafif tutulmalıdır; sert budama ağacı sürgüne kaçırır ve verimi düşürür. Budama yaparken eldiven kullanılmalıdır; incir sütü cildi tahriş edebilir.

Başlıca hastalık ve zararlılar

• Kanlı balsıra (incir kabuklubiti): İncirin önemli zararlılarındandır.
• Ekşilik böcekleri: İncirde ekşime ve akmaya yol açar ve aflatoksin yapan küfü taşıyabilir; bahçeyi dökülen çürük meyvelerden temizlemek önemlidir.
• Kuru incir kurdu: Kurutma ve depolama döneminde zarar yapar.
• Kök çürüklüğü: Önlemek için incir taban suyu yüksek yerlere dikilmemeli ve salma sulama yapılmamalıdır.

Kuru incirde aflatoksin riskini azaltmak için meyveler her gün toplanmalı, yerden yükseltilmiş kerevetlerde kurutulmalı ve kuruyan incirler bekletilmeden teslim edilmelidir. Kaynak: TAGEM Zirai Mücadele Teknik Talimatları ve İncir Araştırma Enstitüsü. İlaçlı mücadelede il ve ilçe tarım müdürlüklerinin önerileri esas alınmalıdır.

Hasat, kurutma ve depolama

Taze incir ağaçtan koparıldıktan sonra olgunlaşmaya devam etmez; bu yüzden tam renk ve tadını aldığında, sabahın serin saatlerinde, sapıyla birlikte toplanmalıdır. Kurutmalık incirler ağaç üzerinde buruklaşıp kendiliğinden düşer; her gün toplanıp yerden yükseltilmiş kerevetlerde birkaç günde kurutulur.

Taze incir kısa ömürlü bir meyvedir; 0 °C civarında ve yüksek nemde çeşide göre yaklaşık 1–4 hafta saklanabilir.