Vişne

Çeşit özeti

Ayrıntılar ve kaynaklar çeşit sayfasındadır.

Türkiye'de vişne

FAOSTAT verilerine göre Türkiye 2024 yılında yaklaşık 207 bin ton vişne üretmiş ve Rusya’nın ardından dünyada ikinci sırada yer almıştır. Üretim İç Batı Anadolu’da yoğunlaşır; ABD Tarım Bakanlığı’nın TÜİK verilerine dayanan raporuna göre başlıca üretim illeri Afyonkarahisar, Kütahya ve Konya’dır. Türkiye’de yetiştirilen vişnenin büyük bölümü yerli Kütahya çeşididir.

Aynı rapora göre Türkiye’de vişnenin yaklaşık %90’ı meyve suyu, reçel, konserve ve dondurulmuş ürünlere işlenir. Kütahya ilindeki Şaphane Vişnesi (2020) ve Afyonkarahisar’daki Çay İlçesi Vişnesi (2007) tescilli menşe adlarıdır.

Vişnenin özellikleri

Vişne (Prunus cerasus), kirazın yakın akrabası olan sert çekirdekli bir meyvedir. Erzurum İl Tarım ve Orman Müdürlüğü’ne göre anavatanı İstanbul ile Hazar Denizi arasında uzanan Kuzey Anadolu dağlarıdır; Türkiye vişnenin köken merkezlerinden biri kabul edilir.

Kirazın hemen tamamı taze tüketilirken vişne, yüksek meyve suyu verimi ve asitliğiyle meyve suyu, reçel, komposto ve dondurulmuş ürünler için çok uygundur. Vişne ağaçları kiraza göre daha yayvan bir taç oluşturur ve hafif budama ister. Vişnenin ekonomik ömrü kiraza göre daha kısadır (yaklaşık 15–20 yıl).

Tozlanma

Kirazın aksine vişne çeşitlerinin çoğu kendine verimlidir; bahçe tek çeşitle kurulabilir. Ankara Üniversitesi ders notlarına ve Erzurum İl Tarım ve Orman Müdürlüğü’ne göre Kütahya çeşidi de kendine verimlidir. Bununla birlikte kendine uyuşmaz vişne çeşitleri de bulunduğundan her çeşit için bu durum ayrıca kontrol edilmelidir. Çiçeklenme zamanları çakışırsa vişneler kirazları da dölleyebilir.

İklim ve toprak

Vişne, kış soğuklarına kirazdan daha dayanıklıdır. Kirazdan daha geç çiçek açtığı için ilkbahar geç donlarından daha az etkilenir; ancak açmış çiçekler –2 °C civarında zarar görebilir, bu yüzden bahçe soğuk havanın biriktiği çukur yerlere kurulmamalıdır. Çiçeklenme ve olgunlaşma dönemindeki yağışlar istenmez.

Vişne toprak bakımından kiraza göre daha toleranslıdır; kuru, kumlu ve kireçli topraklarda da yetişebilir. Erzurum İl Tarım ve Orman Müdürlüğü’ne göre yıllık yağışı 400 mm’nin üzerinde olan yerlerde sulamasız yetiştirilebilir; daha kurak yerlerde yılda birkaç sulama yararlıdır.

Anaçlar

Vişnede en yaygın anaçlar idris (mahlep), yabani kiraz (kuş kirazı) ve vişne çöğürüdür. İdris anacı kireçli ve kurak topraklarda iyi sonuç verir, ancak nemli ve ağır topraklarda ileri yaşlarda kuruma ve ölümler görülebilir; nemli topraklarda yabani kiraz anacı tercih edilmelidir. Mahlep ve kuş kirazı Türkiye’de tescilli tohum anaçlarıdır; mahlep seleksiyonu SL 64 de tescilli bir klon anacıdır.

Bursa’da Kütahya vişnesiyle yapılan bir denemede (Koşar ve ark. 2023) en kuvvetli gelişme, en yüksek verim ve en iri meyve CAB 6P klon anacında elde edilmiş; killi topraktaki bu denemede SL 64 üzerindeki ağaçların çoğu ilk yıl ölmüştür. Anaç seçimi toprak yapısına ve sulama imkânına göre yapılmalıdır.

Hasat

Vişne, normal iriliğini, rengini ve çeşide özgü tadını aldığında, meyve dalcıkları kırılmadan, saplarıyla birlikte elle hasat edilir. Olgunlaşmanın son haftalarında meyveler belirgin şekilde irileştiği için erken hasat verimi düşürür. Sanayiye giden vişneler genellikle hasat günü fabrikaya ulaştırılır.

Türkiye’de vişne hasadı bölgeye ve rakıma göre haziran ile temmuz arasında yapılır.

Başlıca hastalık ve zararlılar

• Kiraz sineği (Rhagoletis cerasi): Kiraz ve vişnenin ana zararlısıdır; larvaları meyve etinde beslenir. Zarar çoğunlukla orta ve geç olgunlaşan çeşitlerde görülür. Hasatta ağaçta meyve bırakmamak, dökülen kurtlu meyveleri toplamak ve sonbaharda toprak işlemek zararı azaltır; mücadele zamanı tuzaklarla belirlenir.
• Yaprak lekesi (Blumeriella jaapii): TAGEM’e göre vişnede kiraza göre daha fazla zarar yapar. Yapraklarda kırmızımsı lekeler oluşturur, yaz ortasından itibaren erken yaprak dökümüne yol açar; ağaç zayıflar ve kış soğuklarından zarar görebilir. Dökülen hastalıklı yaprakların toplanıp yok edilmesi önemlidir.
• Çiçek monilyası (Monilinia laxa) ve yaprak delen (çil): Çiçek, sürgün ve meyvede kuruma ve çürüklük yapar; yağışlı yıllarda şiddeti artar. Hastalıklı dallar kesilmeli, mumyalaşmış meyveler toplanmalıdır.

Kaynak: TAGEM Zirai Mücadele Teknik Talimatları. İlaçlama programı için il ve ilçe tarım müdürlüklerinin güncel tavsiyelerine başvurulmalıdır.